خانه بهنام
خانۀ بهنام
از خانههای تاریخی در استان آذربایجان شرقی در شهر تبریز در محلۀ قدیمی مقصودیه و در نزدیکی خیابان امام خمینی. این اثر در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۷۶ش با شمارۀ ثبت ۱۸۵۰ بهعنوان یکی ازآثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنای اولیه در اواخر دورۀ زندیه شکل گرفت و در دورۀ قاجار گسترش یافت و تکمیل شد. امروزه این مجموعه پس از مرمت، بهعنوان بخشی از دانشکدۀ معماری شهرسازی دانشگاه تبریز مورد استفاده قرار میگیرد.
مساحت اعیانی این ساختمان ۸۴۰ مترمربع و مساحت عرضه آن ۹۰۰ مترمربع است که شامل چند حیاط، فضاهای مسکونی، تالارها و اتاقهای متعدد میشود. این خانه مانند بسیاری از خانههای سنتی ایرانی بر اساس اصل درونگرایی ساخته شده است؛ به این معنا که بیشتر فضاها پیرامون حیاط مرکزی شکل گرفتهاند و نمای اصلی ساختمان به سمت حیاط داخلی باز میشود. در خانۀ بهنام دو حیاط اصلی دیده میشود که یکی بهعنوان حیاط بیرونی و دیگری بهعنوان حیاط اندرونی مورد استفاده قرار میگرفت. حیاط بیرونی محل پذیرایی از مهمانان و انجام امور رسمی بوده و ساختمان اصلی با تالارها و اتاقهای بزرگ در اطراف آن قرار دارد. حیاط اندرونی نیز فضای خصوصی خانواده محسوب میشد و اتاقهای مسکونی در اطراف آن ساخته شدهاند. در مرکز حیاطها حوض سنگی و باغچههایی قرار دارد که علاوه بر زیبایی، در خنکتر شدن محیط نیز نقش داشتهاند.
یکی از مهمترین ویژگیهای خانۀ بهنام تزیینات داخلی آن است. دیوارها و سقف برخی از اتاقها با نقاشیهای دیواری، گچبریها و طرحهای تزیینی آراسته شدهاند. این نقاشیها شامل تصاویر گل و بوته، نقوش اسلیمی و گاهی صحنههایی از زندگی روزمره است که نشاندهندۀ ذوق هنری و سلیقۀ هنرمندان دورۀ قاجار هستند. استفاده از رنگهای متنوع در این نقاشیها باعث شده فضای داخلی خانه جلوهای زنده و پویا داشته باشد. در برخی اتاقها نیز تزیینات آینهکاری و گچبریهای ظریف دیده میشود که به شکوه فضا میافزاید. از نظر معماری، ساختمانهای این مجموعه با استفاده از مصالح بومی مانند آجر، چوب و گچ ساخته شدهاند. ایوانها، پنجرههای ارسی، ستونهای چوبی و سقفهای بلند از عناصر مهم معماری این خانه به شمار میآیند. ارسیها با شیشههای رنگی علاوه بر زیبایی، نور ملایم و دلپذیری را به فضای داخلی وارد میکنند.