مناره مسجد شعیا
مناره مسجد شعیا
مناره مسجد شعیا در مجموعه امامزاده اسماعیل اصفهان، که در بافت تاریخی محله دربامام و در حاشیه خیابان هاتف اصفهان قرار دارد، کهنترین بخش کالبدی برجامانده در این مجموعه به شمار میآید. این مسجد بنابر روایات و متون کهن جغرافیای تاریخی، کهنترین کانون عبادی دوره اسلامی در اصفهان و منسوب به سدههای نخستین هجری در محله باستانی خوشینان است؛ اما مناره کنونی آن بر پایه ویژگیهای ساختاری و الگوهای تکنیکی، اثری اصیل از دوره سلجوقیان (احتمالاً سده 6ق) محسوب میشود. کل این مجموعه تاریخی در ۱۵ دی ۱۳۱۰ش با شماره ۱۱۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
از منظر ساختار معماری، این مناره بر پایهای هشتضلعی با ضخامت قابلتوجه استوار شده که بخش زیرین آن در جریان تحولات بعدی و توسعههای کالبدی، در دل شبستان و دیوارهای پیرامونی مسجد ادغام شده و بخش فوقانی آن بر فراز بام سر برآورده است. تنه مناره ساختاری ستبر و آجری دارد و برخلاف بیشتر منارههای دوره سلجوقی اصفهان مانند ساربان یا چهلدختران، فاقد هرگونه کتیبه تاریخی، مقرنسهای برجسته یا نقوش پیچیده گرهچینی آجری است. سادگی بیپیرایه ساقه مناره و اتکای صرف آن بر پیوند مستحکم رجهای آجر، بیانگر تعلق آن به فازهای اولیه یا شیوههای کارکردی خالص در معماری سلجوقی است.
در دورههای متأخر بهویژه عصر صفوی و همزمان با نوسازی و احداث بنای امامزاده اسماعیل، گلدسته و بخش فوقانی باریکی به ارتفاع تقریبی ۳٫۵ متر بر فراز ساقه سلجوقی افزوده شد تا کاربری اذانگویی بنا متناسب با فضای نوساز پیرامون استمرار یابد. اگرچه در بخشهای دیگر مجموعه، آثار نفیسی از دورههای آلمظفر و صفویه نظیر کتیبههای ثلث محمدرضا امامی (مورخ ۱۰۴۱ یا ۱۰۴۳ق) و درهای منبتکاری کهن دیده میشود، اما ساختار آجری مناره هویتی مستقل و دستنخورده از دوره سلجوقی را بازمینمایاند.
این مناره به عنوان نشانهای شاخص در جغرافیای تاریخی هسته اولیه اصفهان، سندی عینی از پیوستگی حیات شهری و تداوم ساختوسازهای مذهبی از عهد سلجوقی تا دوران صفوی در یکی از کهنترین محلات اصفهان است.