گورستان کججان
گورستان کججان
گورستان در استان آذربایجان شرقی، روستای کججان، بخش سردرود، شهرستان اسکو. موقعیت گورستان، مطابق الگوی بسیاری از گورستانهای باستانی ایران، بر بلندیای مشرف به آبادی و در مجاورت مسیر آبهای روان قدیمی انتخاب شده؛ جایی که هم از نظر دید و منظر، و هم از نظر باورهای کهن مربوط به خورشید و آب، جایگاهی معنادار برای دفن مردگان بهشمار میآمده است.
وسعت گورستان کججان در منابع مختلف اندکی متفاوت ذکر شده، اما بهطور میانگین میتوان برای آن سطحی در حدود یک تا دو هکتار در نظر گرفت. بخش قدیمیتر گورستان، که در شیب اصلی تپه قرار گرفته، متراکمترین تراکم قبرها را دارد و با گذشت زمان، در حاشیه این هسته مرکزی، ردیفهای جدیدتری از قبور شکل گرفته که وسعت عملی گورستان را افزایش داده است. در این گورستان، دهتن از رجال علم و سیاست و عرفان از آن جمله خواجه محمد کججانی، خواجه احمدشاه، خواجه علی، قاضی عمر خراسانی، خواجه عوض و امیر غیاثالدین محمد آرمیدهاند.
قدمت این گورستان را بر اساس شواهد سنگقبرها و ساختار عمومی قبور، عموماً به دورههای متأخر اسلامی نسبت میدهند؛ با این حال، نشانههایی از سنتهای کهنتر تدفین نیز در آن دیده میشود. شکل قرارگیری بعضی قبرها در امتداد محور شرقی – غربی، نوع چیدمان، و انتخاب محل در سینهکش تپه، همگی با الگوهای شناختهشده گورستانهای تاریخی مناطق کوهستانی ایران همخوان است. بخشهایی از گورستان، بهویژه در قسمتهای بالادست، فرسودهتر و کهنهتر به نظر میرسد و همین امر احتمال وجود قبور قدیمیتر را تقویت میکند. سنگقبرهای گورستان از نظر تنوع شکل و تزئینات، بخشی از هویت فرهنگی و هنری منطقه سردرود و اسکو را بازتاب میدهند. در میان قبور، میتوان نمونههایی از سنگهای صندوقی، گهوارهای و نیز سنگهای ساده عمودی را مشاهده کرد که برخی از آنها با خطوط فارسی – عربی و گاه ترکی محلی، تاریخ وفات، نام متوفی و عبارات مذهبی را در خود دارند. در بعضی ردیفها، سنگها با نقشهای ساده هندسی و گاهی با نشانههایی که به شغل، جایگاه اجتماعی یا باورهای مذهبی متوفی اشاره دارد، تزیین شدهاند.