https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D8%B1%D9%84%D8%A7%D8%A8اسطرلاب - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-29T09:54:36Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.0https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D8%B1%D9%84%D8%A7%D8%A8&diff=2010133341&oldid=prevMohammadi2 در ۱۶ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۸2022-03-16T08:48:03Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اُسْطُرلاب (astrolabe)<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اُسْطُرلاب (astrolabe)<br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 11295400-1.jpg | بندانگشتی|اُسْطُرلاب]][[پرونده: 11295400-2.jpg | بندانگشتی|اُسْطُرلاب]][[پرونده: 11295400.jpg | بندانگشتی|اُسْطُرلاب]]<p>(مأخوذ از واژۀ یونانی اَسترولابوس، بهمعنای ستارهیاب) ابزار چندمنظورۀ نجومی قدیم برای رصد اجرام فلکی، تعیین ارتفاع، سَمت، تعیین وقت و حل برخی مسائل علمی و نظری نجومی و احکام نجوم. احتمالاً اَبَرخُس (قرن ۲پم) آن را میشناخت و بطلمیوس از این ابزار یاد کرده است. قدیمترین شکل و متداولترین اسطرلاب همان اسطرلاب مسطح بود، که نزد ایرانیان رواج داشت و متشکل بود از صفحهای مدرج و مدوّر به قطر دَه تا بیست سانتیمتر با دو سطح متوازی که بقیۀ اجزاء ابزار به آن متصل است. در نقطهای از محیط دایره، قطعهای مثلثی به نام کُرسی است که نزدیک رأس آن دستهای به نام عروه نصب شده است که حلقهای از آن آویزان است. بهوسیلۀ این دستگاه میتوان اسطرلاب را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهصورتی </del>آویخت که بهحالت عمودی قرار گیرد. بدینترتیب خط افقی ترسیمشده بر روی صفحه (وَجه) سمت مغرب و مشرق و خط عمودی، جهت شمال و جنوب را نشان میدهد. لبۀ محیط دایرۀ وجه، به ۳۶۰ درجه در جهت حرکت عقربۀ ساعت مدرج شده است. نوع دیگر این ابزار، اسطرلاب کُروی است، که در دوران اسلامی از تکامل اسطرلاب قدیمتر بهوجود آمد و ذاتالحَلَق نام گرفت. این اسطرلاب موقعیت کرۀ زمین و آسمان را نمایش میدهد، اما از نظر آسانی کاربرد و دقت نتایج به پای اسطرلاب مسطح نمیرسد. اسطرلاب خطی معروف به «عصای طوسی» از ابداعات شرفالدین مظفر بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مظفر </del>طوسی ( <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ـ۲۳۲ق</del>) شکل سادهشدۀ اسطرلاب مسطح است، اما از لحاظ کاربرد علمی چندان کارساز نیست. از نخستین تألیفات منجمان دوران اسلامی درخصوص اسطرلاب میتوان به آثار ماشاالله میشی ( ـ۲۳۲ق) علی بن عیسی اسطرلابی (نیز اول قرن ۳ق) و محمد بن موسی خوارزمی ( ـ ۲۳۲ق) اشاره کرد. در قرن ۷ق، این وسیله در سراسر جهان اسلام، از هند تا اسپانیا شناخته شده بود و در قرن ۹ق به اروپا راه پیدا کرد و از انحصار دانشمندان خارج شد و بسیاری از مردم برای تعیین وقت در شبانهروز به استفاده از آن روی آوردند. اسطرلاب در علم دریانوردی نیز کاربرد داشت، اما با اختراع وسایل جدید، ازجمله تلسکوپ از اهمیت آن کاسته شد.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 11295400-1.jpg | بندانگشتی|اُسْطُرلاب]][[پرونده: 11295400-2.jpg | بندانگشتی|اُسْطُرلاب]][[پرونده: 11295400.jpg | بندانگشتی|اُسْطُرلاب]]<p>(مأخوذ از واژۀ یونانی اَسترولابوس، بهمعنای ستارهیاب) ابزار چندمنظورۀ نجومی قدیم برای رصد اجرام فلکی، تعیین ارتفاع، سَمت، تعیین وقت و حل برخی مسائل علمی و نظری نجومی و احکام نجوم. احتمالاً اَبَرخُس (قرن ۲پم) آن را میشناخت و بطلمیوس از این ابزار یاد کرده است. قدیمترین شکل و متداولترین اسطرلاب همان اسطرلاب مسطح بود، که نزد ایرانیان رواج داشت و متشکل بود از صفحهای مدرج و مدوّر به قطر دَه تا بیست سانتیمتر با دو سطح متوازی که بقیۀ اجزاء ابزار به آن متصل است. در نقطهای از محیط دایره، قطعهای مثلثی به نام کُرسی است که نزدیک رأس آن دستهای به نام عروه نصب شده است که حلقهای از آن آویزان است. بهوسیلۀ این دستگاه میتوان اسطرلاب را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به صورتی </ins>آویخت که بهحالت عمودی قرار گیرد. بدینترتیب خط افقی ترسیمشده بر روی صفحه (وَجه) سمت مغرب و مشرق و خط عمودی، جهت شمال و جنوب را نشان میدهد. لبۀ محیط دایرۀ وجه، به ۳۶۰ درجه در جهت حرکت عقربۀ ساعت مدرج شده است. نوع دیگر این ابزار، اسطرلاب کُروی است، که در دوران اسلامی از تکامل اسطرلاب قدیمتر بهوجود آمد و ذاتالحَلَق نام گرفت. این اسطرلاب موقعیت کرۀ زمین و آسمان را نمایش میدهد، اما از نظر آسانی کاربرد و دقت نتایج به پای اسطرلاب مسطح نمیرسد. اسطرلاب خطی معروف به «عصای طوسی» از ابداعات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[طوسی، شرف الدین|</ins>شرفالدین مظفر بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد </ins>طوسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>( <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ـ 610ق</ins>) شکل سادهشدۀ اسطرلاب مسطح است، اما از لحاظ کاربرد علمی چندان کارساز نیست. از نخستین تألیفات منجمان دوران اسلامی درخصوص اسطرلاب میتوان به آثار ماشاالله میشی ( ـ۲۳۲ق)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>علی بن عیسی اسطرلابی (نیز اول قرن ۳ق) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خوارزمی، محمد بن موسی (پیش از ۱۸۵ـ پیش از ۲۳۲ق)|</ins>محمد بن موسی خوارزمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>( ـ ۲۳۲ق) اشاره کرد. در قرن ۷ق، این وسیله در سراسر جهان اسلام، از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>هند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسپانیا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شناخته شده بود و در قرن ۹ق به اروپا راه پیدا کرد و از انحصار دانشمندان خارج شد و بسیاری از مردم برای تعیین وقت در شبانهروز به استفاده از آن روی آوردند. اسطرلاب در علم دریانوردی نیز کاربرد داشت، اما با اختراع وسایل جدید، ازجمله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تلسکوپ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از اهمیت آن کاسته شد.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--11295400--></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--11295400--></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اخترشناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اخترشناسی]]</div></td></tr>
</table>Mohammadi2https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D8%B1%D9%84%D8%A7%D8%A8&diff=1189679&oldid=prevDaneshGostar: جایگزینی متن - '\\1' به '<!--1'2019-07-24T05:23:50Z<p>جایگزینی متن - '\\1' به '<!--1'</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br />
اُسْطُرلاب (astrolabe)<br><br />
[[پرونده: 11295400-1.jpg | بندانگشتی|اُسْطُرلاب]][[پرونده: 11295400-2.jpg | بندانگشتی|اُسْطُرلاب]][[پرونده: 11295400.jpg | بندانگشتی|اُسْطُرلاب]]<p>(مأخوذ از واژۀ یونانی اَسترولابوس، بهمعنای ستارهیاب) ابزار چندمنظورۀ نجومی قدیم برای رصد اجرام فلکی، تعیین ارتفاع، سَمت، تعیین وقت و حل برخی مسائل علمی و نظری نجومی و احکام نجوم. احتمالاً اَبَرخُس (قرن ۲پم) آن را میشناخت و بطلمیوس از این ابزار یاد کرده است. قدیمترین شکل و متداولترین اسطرلاب همان اسطرلاب مسطح بود، که نزد ایرانیان رواج داشت و متشکل بود از صفحهای مدرج و مدوّر به قطر دَه تا بیست سانتیمتر با دو سطح متوازی که بقیۀ اجزاء ابزار به آن متصل است. در نقطهای از محیط دایره، قطعهای مثلثی به نام کُرسی است که نزدیک رأس آن دستهای به نام عروه نصب شده است که حلقهای از آن آویزان است. بهوسیلۀ این دستگاه میتوان اسطرلاب را بهصورتی آویخت که بهحالت عمودی قرار گیرد. بدینترتیب خط افقی ترسیمشده بر روی صفحه (وَجه) سمت مغرب و مشرق و خط عمودی، جهت شمال و جنوب را نشان میدهد. لبۀ محیط دایرۀ وجه، به ۳۶۰ درجه در جهت حرکت عقربۀ ساعت مدرج شده است. نوع دیگر این ابزار، اسطرلاب کُروی است، که در دوران اسلامی از تکامل اسطرلاب قدیمتر بهوجود آمد و ذاتالحَلَق نام گرفت. این اسطرلاب موقعیت کرۀ زمین و آسمان را نمایش میدهد، اما از نظر آسانی کاربرد و دقت نتایج به پای اسطرلاب مسطح نمیرسد. اسطرلاب خطی معروف به «عصای طوسی» از ابداعات شرفالدین مظفر بن مظفر طوسی ( ـ۲۳۲ق) شکل سادهشدۀ اسطرلاب مسطح است، اما از لحاظ کاربرد علمی چندان کارساز نیست. از نخستین تألیفات منجمان دوران اسلامی درخصوص اسطرلاب میتوان به آثار ماشاالله میشی ( ـ۲۳۲ق) علی بن عیسی اسطرلابی (نیز اول قرن ۳ق) و محمد بن موسی خوارزمی ( ـ ۲۳۲ق) اشاره کرد. در قرن ۷ق، این وسیله در سراسر جهان اسلام، از هند تا اسپانیا شناخته شده بود و در قرن ۹ق به اروپا راه پیدا کرد و از انحصار دانشمندان خارج شد و بسیاری از مردم برای تعیین وقت در شبانهروز به استفاده از آن روی آوردند. اسطرلاب در علم دریانوردی نیز کاربرد داشت، اما با اختراع وسایل جدید، ازجمله تلسکوپ از اهمیت آن کاسته شد.</p><br />
<br><!--11295400--><br />
[[رده:اخترشناسی]]<br />
[[رده:اخترشناسی قدیم (نجوم)]]<br />
[[رده:اخترشناسی]]<br />
[[رده:تجهیزات و تأسیسات]]</div>DaneshGostar