https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D9%88_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8Cخوشنویسی اسلامی و ایرانی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-25T06:30:30Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.0https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D9%88_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=2010252662&oldid=prevNazanin در ۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۴۵2025-07-26T06:45:18Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۴۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خوشنویسی اسلامی و ایرانی <br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>خوشنویسی اسلامی و ایرانی <br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 19107400-1.jpg | بندانگشتی|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خوشنويسي اسلامي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايراني]][[پرونده: 19107400.jpg | بندانگشتی|خوشنويسي اسلامي و ايراني</del>]]خوشنویسی در جهان اسلام همواره یکی از برجستهترین مظاهر هنرهای تجسمی یا بصری بهشمار رفته است و آن را هنر اصلی میدانستند، زیرا بدون وجود آن از اعتبار هنرهای دیگر کاسته میشده است. خوشنویسی از آن روی که در ثبت قرآن، کلام وحی، بهکار میرفته، هنری قدسی شناخته میشد. آنان خط زیبا را در اغلب هنرها ازجمله سفالگری و کاشیکاری بهکار میگرفتند. علت دیگری که باعث شد خوشنویسی اسلامی مرکز و محور هنرهای بعدی شود، آن بود که نگارگری و پیکرتراشی حرام شده بود. در قرون اولیۀ هجری، خط کوفی نخست در تحریر قرآن معمول شد. اما در جریان تکامل خود تا قرن ۵ق به خطی ناخوانا تبدیل شد و رفتهرفته خط نسخ جای آن را گرفت. گرچه، نسخ تنوع خط کوفی را نداشت، اما نگارش آن آسانتر و خواندن آن سهلتر بود. بهعلاوه، نقطهگذاری در این قلم صورت گرفت. ابن مقله (قرن ۴ق) و ابن بواب نقشی مهم در به قاعده درآوردن خط نسخ داشتند. ابن مقله شش قلم نسخ، ثلث، ریحان، محقق، توقیع و رقاع را وضع کرد و یک قرن بعد ابن بواب به آنها تناسب بخشید. اما یاقوت مستعصمی در قرن ۷ق قواعد آن را تکمیل کرد و خود سرآمد خوشنویسان آن دوره شد. شاگردان معروف یاقوت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ـ </del>شیخزاده سهروردی، یوسف مشهدی، مبارکشاه زرین قلم تبریزی، سید حیدر جلینویس، نصرالله طبیب عراقی، و ارغون کاملی ـ که به استادان ششگانه شهرهاند، قلمهای خط عربی را در ممالک اسلامی گسترش دادند. بعدها از قلمهای رقاع و توقیع خط تعلیق پدید آمد. سپس دو خط دیگر، شکستۀ تعلیق و نستعلیق، از آن استخراج شد که شکستۀ تعلیق را برای نامهنگاری و نستعلیق را برای کتابنویسی بهکار میبردند. خواجه تاج اصفهانی، عبدالحی منشی استرآبادی و خواجۀ اختیار منشی از خوشنویسان بنام خط شکستۀ تعلیق بودند. سپس نستعلیق، ترکیبی از نسخ و تعلیق بهوجود آمد؛ این خط در ابتدا نسختعلیق نامیده میشد. نخستین نستعلیقنویس میرعلی تبریزی بود و میرزا جعفر بایسنغری، اظهر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبریزی، </del>سلطان علی مشهدی، میرعلی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هروی، </del>شاه محمود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیشابوری، </del>باباشاه اصفهانی و سرآمدِ آنان میرعماد، که زیبایی این خط را بهکمال رساند و شاگردان بسیاری تربیت کرد، از نستعلیقنویسان بعدی بودند. در دورۀ قاجاریه خوشنویسان بنامی ظهور کردند؛ ازجمله میرزا عباس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوری، </del>میرزا فتحعلی حجاب شیرازی و میرزا محمدرضا کلهر. کلهر کلفتنویسی میکرد و به اصطلاح گوشتی مینوشت. این دوره برابر بود با ورود صنعت چاپ به ایران، بههمین علت خط کلهر در صنعت چاپ بهکار رفت. در اوایل قرن ۱۱ش از خط شکسته نستعلیق برای نوشتن نامهها و تحریر استفاده کردند و کمکم جانشین شکستهتعلیق شد. برخی از استادان معروف این قلم عبارت بودند از مرتضیقلیخان شاملو، شفیع، و میرزا حسن کرمانی. پس از آن درویش عبدالمجید طالقانی شکسته را بهاوج زیبایی رساند. نستعلیق و شکسته نستعلیق را ایرانیان با توجه به ویژگیهای زبان فارسی وضع و اعرابگذاری حروف را حذف کردند. ارزش زیباییشناختی خوشنویسی در قابلیت تنظیم و ترکیب ابعاد حروف است. در شیوههای مختلف تناسب حروف بر اساس «نقطه»، همان پهنا یا دانگ قلم نی، شکل میگیرد. اکنون سه قلم نسخ، نستعلیق، و شکسته نستعلیق کاربرد بسیار دارد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده: 19107400-1.jpg | بندانگشتی|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خوشنویسی اسلامی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانی</ins>]]خوشنویسی در جهان اسلام همواره یکی از برجستهترین مظاهر هنرهای تجسمی یا بصری بهشمار رفته است و آن را هنر اصلی میدانستند، زیرا بدون وجود آن از اعتبار هنرهای دیگر کاسته میشده است. خوشنویسی از آن روی که در ثبت قرآن، کلام وحی، بهکار میرفته، هنری قدسی شناخته میشد. آنان خط زیبا را در اغلب هنرها ازجمله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سفالگری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و کاشیکاری بهکار میگرفتند. علت دیگری که باعث شد خوشنویسی اسلامی مرکز و محور هنرهای بعدی شود، آن بود که نگارگری و پیکرتراشی حرام شده بود. در قرون اولیۀ هجری، خط کوفی نخست در تحریر قرآن معمول شد. اما در جریان تکامل خود تا قرن ۵ق به خطی ناخوانا تبدیل شد و رفتهرفته خط نسخ جای آن را گرفت. گرچه، نسخ تنوع خط کوفی را نداشت، اما نگارش آن آسانتر و خواندن آن سهلتر بود. بهعلاوه، نقطهگذاری در این قلم صورت گرفت. ابن مقله (قرن ۴ق) و ابن بواب نقشی مهم در به قاعده درآوردن خط نسخ داشتند. ابن مقله شش قلم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نسخ، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خط|نسخ]]، [[</ins>ثلث، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خط|ثلث]]، </ins>ریحان، محقق، توقیع و رقاع را وضع کرد و یک قرن بعد ابن بواب به آنها تناسب بخشید. اما یاقوت مستعصمی در قرن ۷ق قواعد آن را تکمیل کرد و خود سرآمد خوشنویسان آن دوره شد. شاگردان معروف یاقوت شیخزاده سهروردی، یوسف مشهدی، مبارکشاه زرین قلم تبریزی، سید حیدر جلینویس، نصرالله طبیب عراقی، و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کاملی، ارغون ( ـ بغداد ۷۵۰)|</ins>ارغون کاملی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ـ که به استادان ششگانه شهرهاند، قلمهای خط عربی را در ممالک اسلامی گسترش دادند. بعدها از قلمهای رقاع و توقیع خط تعلیق پدید آمد. سپس دو خط دیگر، شکستۀ تعلیق و نستعلیق، از آن استخراج شد که شکستۀ تعلیق را برای نامهنگاری و نستعلیق را برای کتابنویسی بهکار میبردند. خواجه تاج اصفهانی، عبدالحی منشی استرآبادی و خواجۀ اختیار منشی از خوشنویسان بنام خط شکستۀ تعلیق بودند. سپس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نستعلیق، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خط|نستعلیق]]، </ins>ترکیبی از نسخ و تعلیق بهوجود آمد؛ این خط در ابتدا نسختعلیق نامیده میشد. نخستین نستعلیقنویس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تبریزی، میرعلی ( ـ۸۵۰ق)|</ins>میرعلی تبریزی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بود و میرزا جعفر بایسنغری، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تبریزی، اظهر (تبریز ۸۰۰ - بیت المقدس ۸۸۰ق)|</ins>اظهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبریزی]]، </ins>سلطان علی مشهدی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>میرعلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هروی]]، [[نیشابوری، </ins>شاه محمود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(۸۸۴ـ۹۷۲ق)|شاه محمود نیشابوری]]، [[</ins>باباشاه اصفهانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و سرآمدِ آنان میرعماد، که زیبایی این خط را بهکمال رساند و شاگردان بسیاری تربیت کرد، از نستعلیقنویسان بعدی بودند. در دورۀ قاجاریه خوشنویسان بنامی ظهور کردند؛ ازجمله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>میرزا عباس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوری]]، </ins>میرزا فتحعلی حجاب شیرازی و میرزا محمدرضا کلهر. کلهر کلفتنویسی میکرد و به اصطلاح گوشتی مینوشت. این دوره برابر بود با ورود صنعت چاپ به ایران، بههمین علت خط کلهر در صنعت چاپ بهکار رفت. در اوایل قرن ۱۱ش از خط شکسته نستعلیق برای نوشتن نامهها و تحریر استفاده کردند و کمکم جانشین شکستهتعلیق شد. برخی از استادان معروف این قلم عبارت بودند از مرتضیقلیخان شاملو، شفیع، و میرزا حسن کرمانی. پس از آن درویش عبدالمجید طالقانی شکسته را بهاوج زیبایی رساند. نستعلیق و شکسته نستعلیق را ایرانیان با توجه به ویژگیهای زبان فارسی وضع و اعرابگذاری حروف را حذف کردند. ارزش زیباییشناختی خوشنویسی در قابلیت تنظیم و ترکیب ابعاد حروف است. در شیوههای مختلف تناسب حروف بر اساس «نقطه»، همان پهنا یا دانگ قلم نی، شکل میگیرد. اکنون سه قلم نسخ، نستعلیق، و شکسته نستعلیق کاربرد بسیار دارد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--19107400--></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--19107400--></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:خوشنویسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:خوشنویسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات و ابزار و انواع]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات و ابزار و انواع]]</div></td></tr>
</table>Nazaninhttps://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D9%88_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=1206084&oldid=prevDaneshGostar: جایگزینی متن - '\\1' به '<!--1'2019-07-24T05:23:50Z<p>جایگزینی متن - '\\1' به '<!--1'</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br />
خوشنویسی اسلامی و ایرانی <br><br />
[[پرونده: 19107400-1.jpg | بندانگشتی|خوشنويسي اسلامي و ايراني]][[پرونده: 19107400.jpg | بندانگشتی|خوشنويسي اسلامي و ايراني]]خوشنویسی در جهان اسلام همواره یکی از برجستهترین مظاهر هنرهای تجسمی یا بصری بهشمار رفته است و آن را هنر اصلی میدانستند، زیرا بدون وجود آن از اعتبار هنرهای دیگر کاسته میشده است. خوشنویسی از آن روی که در ثبت قرآن، کلام وحی، بهکار میرفته، هنری قدسی شناخته میشد. آنان خط زیبا را در اغلب هنرها ازجمله سفالگری و کاشیکاری بهکار میگرفتند. علت دیگری که باعث شد خوشنویسی اسلامی مرکز و محور هنرهای بعدی شود، آن بود که نگارگری و پیکرتراشی حرام شده بود. در قرون اولیۀ هجری، خط کوفی نخست در تحریر قرآن معمول شد. اما در جریان تکامل خود تا قرن ۵ق به خطی ناخوانا تبدیل شد و رفتهرفته خط نسخ جای آن را گرفت. گرچه، نسخ تنوع خط کوفی را نداشت، اما نگارش آن آسانتر و خواندن آن سهلتر بود. بهعلاوه، نقطهگذاری در این قلم صورت گرفت. ابن مقله (قرن ۴ق) و ابن بواب نقشی مهم در به قاعده درآوردن خط نسخ داشتند. ابن مقله شش قلم نسخ، ثلث، ریحان، محقق، توقیع و رقاع را وضع کرد و یک قرن بعد ابن بواب به آنها تناسب بخشید. اما یاقوت مستعصمی در قرن ۷ق قواعد آن را تکمیل کرد و خود سرآمد خوشنویسان آن دوره شد. شاگردان معروف یاقوت ـ شیخزاده سهروردی، یوسف مشهدی، مبارکشاه زرین قلم تبریزی، سید حیدر جلینویس، نصرالله طبیب عراقی، و ارغون کاملی ـ که به استادان ششگانه شهرهاند، قلمهای خط عربی را در ممالک اسلامی گسترش دادند. بعدها از قلمهای رقاع و توقیع خط تعلیق پدید آمد. سپس دو خط دیگر، شکستۀ تعلیق و نستعلیق، از آن استخراج شد که شکستۀ تعلیق را برای نامهنگاری و نستعلیق را برای کتابنویسی بهکار میبردند. خواجه تاج اصفهانی، عبدالحی منشی استرآبادی و خواجۀ اختیار منشی از خوشنویسان بنام خط شکستۀ تعلیق بودند. سپس نستعلیق، ترکیبی از نسخ و تعلیق بهوجود آمد؛ این خط در ابتدا نسختعلیق نامیده میشد. نخستین نستعلیقنویس میرعلی تبریزی بود و میرزا جعفر بایسنغری، اظهر تبریزی، سلطان علی مشهدی، میرعلی هروی، شاه محمود نیشابوری، باباشاه اصفهانی و سرآمدِ آنان میرعماد، که زیبایی این خط را بهکمال رساند و شاگردان بسیاری تربیت کرد، از نستعلیقنویسان بعدی بودند. در دورۀ قاجاریه خوشنویسان بنامی ظهور کردند؛ ازجمله میرزا عباس نوری، میرزا فتحعلی حجاب شیرازی و میرزا محمدرضا کلهر. کلهر کلفتنویسی میکرد و به اصطلاح گوشتی مینوشت. این دوره برابر بود با ورود صنعت چاپ به ایران، بههمین علت خط کلهر در صنعت چاپ بهکار رفت. در اوایل قرن ۱۱ش از خط شکسته نستعلیق برای نوشتن نامهها و تحریر استفاده کردند و کمکم جانشین شکستهتعلیق شد. برخی از استادان معروف این قلم عبارت بودند از مرتضیقلیخان شاملو، شفیع، و میرزا حسن کرمانی. پس از آن درویش عبدالمجید طالقانی شکسته را بهاوج زیبایی رساند. نستعلیق و شکسته نستعلیق را ایرانیان با توجه به ویژگیهای زبان فارسی وضع و اعرابگذاری حروف را حذف کردند. ارزش زیباییشناختی خوشنویسی در قابلیت تنظیم و ترکیب ابعاد حروف است. در شیوههای مختلف تناسب حروف بر اساس «نقطه»، همان پهنا یا دانگ قلم نی، شکل میگیرد. اکنون سه قلم نسخ، نستعلیق، و شکسته نستعلیق کاربرد بسیار دارد.<br />
<br><!--19107400--><br />
[[رده:خوشنویسی]]<br />
[[رده:اصطلاحات و ابزار و انواع]]</div>DaneshGostar