خانه ابریشمی

خانۀ ابریشمی

بنایی تاریخی مربوط به دورۀ قاجار، در استان گیلان، محله صیقلان شهر رشت، بلوار مطهری، کوچۀ صادقی. از طریق درهای دیگر (جنوبیِ) عمارت به کوچه‌های میرزا خلیل رفیع و اخوان نیز راه دارد. گفته می‌شود که در دورۀ ناصرالدین‌شاه توسط حاج ‌قاسم، پسر کلانتر رشت، ساخته شده و وجه تسمیۀ آن خرید خانه توسط حاج میرزا احمد ابریشمی، که تاجر ابریشم بوده، در سال 1318ش است. این عمارت که در دهه‌های گذشته در اختیار مراکز مختلفی چون دانشکده معماری و شهرسازی گیلان و بنیاد نخبگان گیلان بوده، در سال 1379ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

زمین خانه ابریشمی بیش از  ۲هزار مترمربع و زیربنای ساختمانش ۶۵۰ مترمربع مساحت دارد. جهت استقرار بنا شمالی-جنوبی و دارای دو حیاط با طاق‌نماهای متنوع است. با ورود از در چوبی و قدیمی (از کوچۀ اخوان)، به هشتی و سپس حیاط اصلی خانه وارد می‌شویم. حیاط این خانه دارای باغچه، درختان کهنسال و حوض بزرگی به طول ۶ و عرض ۴متر است. ساختمان در بخش مرکزی حیاط بنا شده است. این خانه در ۲ طبقه ساخته شده؛ هر طبقۀ آن ۸ اتاق دارد؛ و دورتادور حیاطش دیوار آجری ۵متری کشیده شده است. دیوار حیاط با آجر قرمز و بندکشی سفید اجرا شده. دیوارهای خارجی آجری با ضخامت 70 الی 80سانتیمتر و دیوارهای داخلی نیز از آجر با اندود گچ و در برخی نقاط با آینه‌کاری هستند. سقف بنا چهارشیبه با پوشش نهایی سفال و تیرهای پوششی از چوب چهارتراش نراد روسی است. طبقۀ پایین خانه از آجر و طبقۀ بالا از چوب ساخته شده است. در حیاط کوچک، منزل خدمه قرار گرفته که دسترسی جداگانه‌ای به طبقۀ بالای بنا دارد. مهم‌ترین جاذبۀ خانه، دو تالار طبقۀ دوم آن است که در زیر به توصیف مختصر آنها می‌پردازیم.

تالار آیینه‌خانه: این تالار که به شکل حرف تی انگلیسی و به ابعاد 12 در 7متر در مرکز پلان طبقۀ بالا طراحی شده، با گچبری‌های حرفه‌ای تزئین گردیده و دارای ۲ پایۀ گچی و ۱۲ طاقچۀ قوس‌دار است که داخلشان با آینه پوشانده و زیباسازی شده است. از کف اتاق تا قسمتی از دیوار (یعنی از قرنیز تا ارتفاع 110سانتیمتری) قسمت زیر طاقچه‌ها با سنگ مرمر پوشیده شده است. در تزیینات این تالار سنگ سبز به کار رفته است.

تالار چینی‌خانه: در تالار چینی یا چینی‌خانه که ۲ اتاقِ طبقۀ دوم به آن اختصاص یافته، گچبری‌های دیوار و ظروف چینی گل و مرغی جلب توجه می‌کنند. این ظروف چینی منقوش که همه متعلق به دورۀ قاجارند در مجموع 152 قطعه را شامل می‌شوند: 79 کاسه در بدنه و طاقچه‌ها، 52 کاسه و قدح در گلویی رف‌مانند تالار و 21 بشقاب که در سقف جاسازی شده‌اند. هر دو تالار آیینه و تالار چینی با گچبری‌های گل و بوته و قاب‌بندی برجستۀ سقف و بدنه تزیین شده‌اند. ظروف چینی نیز در داخل همین قاب‌بندی‌ها قرار داده شده‌اند. برخی از این ظروف در گذر سال‌ها شکسته یا لب‌پر شده‌اند.

---