ید

یُد (iodine)
برگرفته از کلمه‌ای یونانی به‌معنی بنفش. عنصری غیرفلزی، به‌رنگ خاکستری مایل به سیاه، با نماد I، عدد اتمی ۵۳، و جرم اتمی نسبی ۱۲۴.۹۰۴۴. ید از خانوادۀ هالوژنهاست. بلورهای ید براثر حرارت، بخاری بنفش‌رنگ با بویی آزاردهنده و مشابه کلر متصاعد می‌کنند. در طبیعت فقط به‌صورت ترکیب با سایر عناصر یافت می‌شود. نمک‌های ید، یدیدها، در آب دریا یافت می‌شوند. ید مادۀ معدنی مغذی و ضروری برای عملکرد مناسب غدۀ تیروئید است؛ گواتر براثر کمبود ید در رژیم غذایی ایجاد می‌شود. این عنصر بخشی از هورمون تیروکسین را تشکیل می‌دهد. ید در عکاسی، به‌منزلۀ ضد‌عفونی کننده در پزشکی، و در رنگ‌سازی کاربرد دارد. نیم‌عمر ایزوتوپ پرتوزای یدِ ۱۳۱ هشت روز است و از طریق شکافت اتم در انفجارهای هسته‌ای و نیروگاه‌ها به‌دست می‌آید. اگر این ایزوتوپ خورده شود، غدۀ تیروئید آن را جذب می‌کند و آسیب می‌بیند. این عنصر را برنار کورتوا (۱۷۷۷ـ۱۸۳۸)، شیمی‌دان فرانسوی، در ۱۸۱۱ کشف کرد. بنابه گزارش سازمان بهداشت جهانی، کمبود ید مهم‌ترین علت ضایعات مغزی قابل پیشگیری در دنیاست.

 

---