مناره مسجد علی
مناره مسجد علی
یکی از برجستهترین نمونههای معماری مناره در اصفهان است که در محدوده تاریخی شهر، در مجاورت مسجد علی و مقابل آرامگاه هارون ولایت قرار دارد. این بنا که از آثار ارزشمند دوره سلجوقی بهشمار میرود، با توجه به ویژگیهای کالبدی و شواهد موجود، احتمالاً در اواسط سده ششم هجری قمری (بین سالهای ۵۱۵ تا ۵۲۵ق) ساخته شده است. این مناره در گذشته در مجاورت مسجد سلطان سنجر قرار داشت و به همین سبب با نام «مناره سلطان سنجر» نیز شناخته میشد؛ اما با تغییر نام یا جایگاه بنای مجاور، امروزه با نام مناره مسجد علی شناخته میشود.
این سازه مدور و استوانهای، از آجر و ملات گچ ساخته شده و از نظر هماهنگی ابعاد و کیفیت آراستگی نمای سردر، از شاهکارهای معماری مناره در این دوره محسوب میشود. قطر مناره در سطح زمین ۶ متر است و ارتفاع آن پیش از فروریختن طبقه سوم، بیش از ۵۰ متر بوده است؛ با این حال، ارتفاع فعلی بنا پس از آسیبهای ساختاری به ۴۷٫۸۵ متر رسیده است. در ساختار داخلی مناره، ستونی مرکزی وجود دارد که ۱۶۴ پله حول محور آن تعبیه شده تا دسترسی به بخشهای بالایی فراهم شود.
ویژگی متمایز و شاخص مناره مسجد علی، تنوع فوقالعاده در کتیبهنگاری و آراستگی نمای آن است. این بنا دارای پنج کتیبه با شیوههای مختلف اجرا شده است: سه کتیبه نخست (از پایین به بالا) به خط کوفی و با استفاده از کاشیهای فیروزهای بر زمینه آجری، شامل کلمات و عبارات مذهبی هستند. کتیبه چهارم به شیوه بنایی گچی بر زمینهای شطرنجی اجرا شده است که در مربعهای بزرگ آن، شعارهای مذهبی با زیبایی بصری بالا نقش بستهاند. کتیبه پنجم که در بخش بالایی مناره و همسطح با بام مسجد قرار دارد، به خط بنایی آجری برجسته بر زمینه گچی است و آیهای از سوره آل عمران را در خود جای داده است.
این تنوع در تکنیکهای خطاطی و آجرکاری، مناره مسجد علی را به نمونهای بینظیر از هنر تزئینی در معماری سلجوقی اصفهان بدل کرده است. این اثر در ۱۵ دی ماه ۱۳۱۰ش با شماره ۹۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.