بتون، غار
بتون، غار (Beh Tun Cave)
(یا: غار اژدها) غار آهکی در 8کیلومتری جنوب شرقی روستای چرمه، دهستان آیسک، بخش آیسک شهرستان سرایان، استان خراسان جنوبی، مربوط به عصر ائوسن. در 17کیلومتری شمال شرقی شهر سرایان و در ارتفاع 2750متری از سطح دریا در کوهی صخرهای قرار دارد که از سنگهای آهکی و رسوبی تشکیل شده است. این غار که از جاذبههای گردشگری خراسان شمالی است، در سال 1394ش در فهرست میراث طبیعی ملی ایران به ثبت رسیده. اهالی محلی بر این عقیده بودند که انتهای این غار به شهر تاریخی تون (فردوس کنونی) میرسد، به این دلیل آن را غار بتون (به تون) میگفتند. با توجه به سختی های مسیر، پیمایش غار فقط توسط غارنوردان زبده و دورهدیده و با استفاده از تجهیزات غارنوردی امکانپذیر است.
ارتفاع دهانۀ ورودی غار 20متر است و طول غار را 400متر تخمین زدهاند. از چندین حلقه چاه و تالار تشکیل شده و دارای حوضچههای کوچک و بزرگ آب است. پس از عبور از دهانه غار بتون، یک محوطه قرار دارد که دارای دو دهانه است. دهانۀ بالا دارای مسیری سختگذار و دهانۀ پایین دارای مسیر آسانگذار است. رطوبت نسبی غار ۵.۸ درصد، دمای آب درون غار ۱۰ درجه سانتیگراد و حرارت درون غار ۱۱ درجه سانتیگراد است. سقف غار پوشیده از کربنات کلسیم خالص و در بعضی از مناطق مخلوط با عناصر دیگر است. داخل غار را تزیینات آهکی استالاگمیت و استالاکتیت (لولهای، میلهای، گلکلمی و غیره) و بلورهای زیبای کوارتز و کلسیت فراگرفته. قندیلهای پردهایشکل حوضچۀ اصلی و آب زلال قابل آشامیدن آن از زیباییهای غار است. این غار دارای دو دهانه بوده که دهانۀ ورودی «اژدها» نامیده میشود و دهانۀ خروجی که بسیار مخوف و عظیم است، «بتون» نام دارد.