مناره چهل دختران
مناره چهل دختران
از یادمانهای برجایمانده دوره سلجوقی در اصفهان است که در محله تاریخی جویباره، در محدوده میدان قدس و خیابان سروش، قرار دارد. این مناره در یکی از کهنترین بخشهای شهر تاریخی اصفهان ساخته شده است؛ محدودهای که در گذشته با محلههای مسکونی، مراکز مذهبی و بافت مرتبط با جامعه کلیمیان اصفهان پیوند داشته است.
مناره چهلدختران برجی استوانهای با بدنه آجری است و از نظر تناسبات، شیوه ساخت و آرایههای تزئینی، نمونهای ارزشمند از منارهسازی در اوایل سده 6ق بهشمار میرود. بدنه بنا با آجرکاریهای ظریف، قاببندیهای هندسی و نوارهای کتیبهای تزیین شده است. این تزیینات، در کنار مهارت در چیدمان آجر و ایجاد تنوع در نقوش، از ویژگیهای شاخص معماری سلجوقی در اصفهان محسوب میشود.
مهمترین سند تاریخی بنا، کتیبههای آجری آن است. در یکی از کتیبههای کوفی، تاریخ ساخت مناره سال ۵۰۱ هجری قمری ذکر شده و نام ابیالفتح نهوجی بهعنوان بانی بنا آمده است. کتیبه بالایی نیز مشتمل بر آیاتی از آغاز سوره طه است. افزون بر این، کتیبهای دیگر با مضامین مذهبی بر بدنه مناره دیده میشود که بخشهایی از آن بر اثر فرسایش از میان رفته است. شیوه نگارش این کتیبه در برخی منابع نسخ و در پژوهشهای دیگر، گونهای آغازین از خط ثلث دانسته شده است.
این مناره از کهنترین منارههای تاریخدار ایران بهشمار میآید و پس از مناره مسجد برسیان، در شمار نمونههای بسیار قدیمی برجایمانده در حوزه اصفهان قرار دارد. نام «گارلند» نیز در دوره معاصر برای آن رواج یافته است؛ نامی که با اقامت جِی. اِل. گارلند، مبلغ پروتستان انگلیسی، در خانهای مجاور مناره در اوایل سده بیستم میلادی ارتباط دارد.
این اثر در ۱۵ آذر ۱۳۱۴ با شماره ۲۳۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. مناره چهلدختران، افزون بر ارزش معماری و کتیبهشناختی، سندی مهم برای شناخت جایگاه محله جویباره و تداوم سنت منارهسازی سلجوقی در ساختار تاریخی اصفهان است.