ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی - مشارکت‌های کاربر [fa]

هلوسیوس، کلود ـ آدرین (۱۷۱۵ـ۱۷۷۱)

2021-08-23T11:10:08Z

Smnaghib1343:

هِلْوِسیوس، کلود ـ آدْریَن (۱۷۱۵ـ۱۷۷۱)(Helvetius, Claude-Adrien) [[File:41101900.jpg|thumb|هِلْوِسيوس، کلود ـ آدْريَن]]از چهره‌هــــای برجستۀ دایرة‌المعارف و از پیش‌گامان مکتـــب فایده‌باوری<ref>utilitarianism </ref>. اعضای خانواده او پزشک بودند،مدتی در اداره مالیات متصدی امور مالیاتی بود، ولی به علت دیدگاه‌های خاصش در امور دینی و حکومتی امکان ادامه مناصب دولتی برایش امکان پذیر نبود. به‌همین دلیل به‌جز سفرهایی که به انگلستان و لندن کرد، اوقات خود را در املاکش می گذراند.

او در کتابش تحت عنوان ''در باره‌ی ذهن''<ref>Essays On the Mind</ref>(1758)، کوشش کندیاک را برای نشان دادن اینکه همه پدیده‌های نفسانی احساسات تغییر یافته هستند ادامه داد و تلاش کرد توضیح دهد که چگونه همه قوای فاهمه قابل تأویل به ادراک حسی هستند. انسان دارای قوایی فراتر از احساس نیست، آنچه تحت عنوان حکم کردن می‌خوانیم و در حقیقت در ما وجود دارد جزء ادراک محسوب نمی‌شود.

از نظر او زندگی اخلاقی انسان تابعی از زندگی احساسی اوست. اساس زندگی اخلاقی انسان مبتنی بر کسب لذت است. همه‌ی صفات اخلاقی و فضیلت‌ها به این صفت اصلی احساس لذت بر می‌گردند. همه‌ی عوارض از قبیل عشق به‌قدرت صفات ثانوی‌اند. آنها صرفاً تغییرات عشق بنیادی، یعنی عشق به‌لذت می‌باشند. محرک اعمال ما احساس‌های ما هستند و یگانه انگیزۀ همۀ انسان‌ها در افعالشان خوددوستی<ref>Self-friendship</ref> مبتنی‌ بر طلب لذت و پرهیز از رنج است. در نزد همه مردم جهان خوب و فضیلت اموری پسندیده هستند ولی نظر گروه‌ها و طوایف مختلف در خصوص مصادیق فضیلت <ref>virtue</ref>متفاوت است. و بنیاد این تفاوت در عقاید آنها قرار دارد. ما برای اینکه به معانی یکسانی در خصوص خوب و فضیلت برسیم. باید از اصطلاحات اخلاقی ابهام زدایی کنیم. لذا پس از روشن شدن معانی الفاظ تفاوت‌ها مرتفع می‌شوند. همچنین اگر انسان‌ها به‌صورت آزاد بی‌اندیشند و خود را مقید به‌مرام خاصی نکنند. آنگاه عقل سلیم آدمی قادر است در باره‌ی اصطلاحات و معانی اخلاقی به اتفاق نظر دست یابد. ما باید فضیلت را تنها به افعالی اطلاق کنیم که به حال مردم مفید است و نفع عمومی را در بر دارد. لذا هرچند نفع شخصی محرک اساسی رفتار است ولی عمل اخلاقی عملی است که نفع عمومی را در بردارد و این از لحاظ روانشناسی امکان پذیر می باشد. انسان‌ها به‌یکسان با قوای فکری فطری هدایت می‌شوند و تفاوت‌های محیطی مصنوعی، فقط اسباب تنوع در انسان‌هاست.

او بر اهمیت تربیت در آثارش تأکید می‌کند و اعتقاد دارد که از تربیت همه کاری بر می‌آید، چنانکه آنچه ما هستیم نیز حاصل تربیت است. ولی برای داشتن یک نظام خوب تربیتی باید قدرت کلیسا شکسته شود و یک نظام خوب حکومتی با قانون‌گذاری مناسب بر سرکار بیاید. همچنین او بشدت با استبداد سیاسی مخالفت می‌کند و معتقد است که استبداد از بین برنده نبوغ عقلی و فضیلت اخلاقی در اجتماع می‌باشد. توزیع عادلانه ثروت و به‌عبارتی عدالت اجتماعی و اقتصادی با استبداد سیاسی در تضاد کامل قرار دارد. او حملات تندی به کلیسا،مذهب کاتولیک و دین به عنوان امری مُنزَل دارد . او تنها دین طبیعی و خداشناسی طبیعی را قبول دارد و محتوای چنین دینی بیشتر به زبان اخلاقی قابل تعبیر می باشد تا به زبان عقاید لاهوتی<ref>Theological beliefs</ref>، در نظر او مشیت خدای عادل مهربان بر این تعلق گرفته که فرزندان زمین خوشبخت باشند و از هرنوع لذتی بهره‌مند شوند این عبادت حقیقی است که فلسفه باید به مردم جهان ابلاغ کند.

پس قانون‌گذار خردمند باید جامعه‌ای مبتنی‌بر خوددوستی روشن‌بینانه بسازد که برابری سیاسی، تکامل انسان‌ها از طریق آموزش و نظام پاداش و جزا بر پایۀ منفعت را تحقق بخشد. هلوسیوس در ''مقالاتی دربارۀ ذهن''(۱۷۸۵) به‌شدت به هر چیز راست‌کیشانه حمله کرد، با این اثر به شهرت رسید و بر بنتام<ref>Bentham </ref> و نظریۀ فایده‌باوری<ref>utiliarian theory</ref> او تأثیری ژرف نهاد، اما پاپ و دانشگاهیان سوربون به‌شدت آن را محکوم کردند.

منابع:

1-کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه ج 6 از ولف تا کانت، 1373، ترجمه‌ی سید جلال‌الدین مجتبوی، چاپ اول، تهران، انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

 

----

[[Category:فرهنگ نامه و مرجع نویسی]]
[[Category:اشخاص و موسسات]]
<references />

جیمز هایدن توفتس

2021-08-14T19:34:26Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «جیمز هایدن توفتس<ref>James Hayden, Tufts</ref>( 1862-1942) استاد فلسفه دانشگاه شیکاگو. او به‌ش...» ایجاد کرد

جیمز هایدن توفتس<ref>James Hayden, Tufts</ref>( 1862-1942)

استاد فلسفه دانشگاه شیکاگو. او به‌شدت تحت تأثیر فلسفه‌ی کانت قرار داشت. آثار اصلی او، اخلاق<ref>Ethics</ref> (با همکاری جان دیویی)، اخلاق همکاری<ref>Ethics of Cooperation</ref>، تعلیم و تربیت و آموزش برای مددکاری اجتماعی<ref>Education and Training for Social Work</ref>، و اخلاق اجتماعی امریکا <ref>America' s Social Morality</ref>است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

فرض

2021-08-14T19:03:47Z

Smnaghib1343:

فَرْض (hypothesis)

در ریاضیات، گزاره<ref>statement</ref> یا شرط بدون اثبات در یک قضیه<ref>theorem
</ref> یا مسئله<ref>problem </ref>. فرض به‌منزلۀ مقدمه‌ای برای اثبات یا استنتاج به‌کار می‌آید. همچنین، گاه به حدس اثبات‌نشده نیز فرض اطلاق می‌کنند، مانند فرض (فرضیۀ) ریمان<ref>Riemann hypothesis </ref>. در آمار، به گزاره‌ای اثبات‌‌نشده دربارۀ نوع یا پارامترهای توزیع<ref>distribution</ref>، فرض می‌گویند. فرض‌های قضیه یا مسئله را مفروضات هم می‌نامند.

همچنین در منطق ارسطویی به قضیه‌ی اثبات نشده‌ایی گویند که به‌عنوان مقدمه در قیاسی به‌کار رود و آن را از اصل موضوع به این دلیل که بدیهی یا ضروری نیست، متمایز می‌کنند. علاوه بر این به هر قضیه مخالف با رأی عموم که به‌توان برای تأیید صدق آن دلیل آورد، فرض گویند.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

 

----

[[Category:ریاضیات]]
[[Category:مفاهیم، اصطلاحات و شاخه ها]]
<references />

لوک دو کلاپیه مارک دو ووونارگ

2021-08-13T17:44:16Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «'''لوک دو کلاپیه، مارکی دو ووونارگ'''<ref>luc de clapier, marquis de vauvenar</ref>'''(1715-1747)''' فیلسو...» ایجاد کرد

'''لوک دو کلاپیه، مارکی دو ووونارگ'''<ref>luc de clapier, marquis de vauvenar</ref>'''(1715-1747)'''

فیلسوف عصر روشنگری فرانسه. او از سال 1733 افسر ارتش بود و در چندین نبرد شرکت کرد، تا اینکه سلامتش به خطر افتاد. دو سال آخر عمرش را در پاریس گذراند. در آنجا با ولتر دوستی داشت و هم در آنجا در سال 1747 در‌گذشت. در سال قبل از مرگش کتاب ''مقدمه بر شناخت ذهن'' ''آدمی''<ref>Introduction to the Knowledge of the Human Mind</ref> و در پی آن کتاب ''تفکرات انتقادی''<ref>Critical thinking</ref> را در باره‌ی برخی شاعران منتشر کرد. در چاپ‌های بعدی این دو اثر امثال و حکم و قطعات دیگری هم، به عنوان آثار پس از مرگ، بر آنها افزوده شد.

کتاب نخست اثر ووونارگ به‌مطالعه‌ی ذهن آدمی اختصاص دارد. در این کتاب او سعی دارد، صفات مختلف آدمیان را که از نظر او در ذیل نام ذهن جای می‌گیرند، به‌یاری تعاریف و تفکرات مبتنی بر تجربه توصیف کند. از نظر او همه ذهن‌ها با هم برابر نیستند. او به تشریح صفات مختلف و مانعه‌الجمعی که باعث بوجود آمدن انواع ذهن‌ها می‌شود پرداخته است. از نظر او نبوغ حاصل فعالیت و به‌هم پیوستن صفات مختلف و موافقت پنهانی انفعالات<ref>Passivity</ref> با قابلیت‌های فکری <ref>Intellectul capabilities</ref>است. به‌طوریکه اگر یکی از شرایط ضروری وجود نداشته باشد، یا نبوغی وجود نخواهد داشت، یا نبوغ ناقص است. ضرورت به‌هم پیوستگی این صفات متقابلاً مستقل است، که ظاهراً سبب می‌شود که نبوغ همواره این همه نادر باشد.

در بحث انفعالات، او انفعالات را مبتنی بر لذت و الم<ref>Pleasure and Pain</ref> دانسته و آن دو را به کمال و نقصان<ref>Perfection and Imperfection</ref> آدمی مربوط می‌داند. آدمی به‌صورت طبیعی علاقمند به هستی خویش است، و اگر در وجود خویش هیچ نقصانی نبیند و همچنین بدون نقصان پرورش یابد احساس لذت می‌کند. تجربه لذت و درد در ما تصور خیر و شر<ref>Good and Evil</ref> را در انسان ایجاد می‌کند. انفعالات بر دو نوع هستند انفعالات حسی، و انفعالاتی که توسط اندام تفکر در انسان ایجاد می‌شود. این نوع دوم از انفعالات یا مبتنی بر عشق به‌هستی، یا بر اساس نقصان در ما ایجاد می شوند. مثلاً کسانی که احساس نقصان در آنها شدیدتر از کمال است با انفعالاتی نظیر اضطراب و افسردگی روبرو می‌شوند. انفعالات شدید نیز از اجتماع دو احساس کمال و نقصان شکل می‌گیرد.

همچنانکه بیان شد، خیر و شرّ اخلاقی مبتنی بر لذت و المی است که تجربه می‌کنیم. منشأ این لذت و درد در افراد مختلف متفاوت است و بر این اساس نیز تصور آنها از خیر و شرّ با یکدیگر متفاوت است. اما خیر و شرّ اجتماعی چه بسا با خیر و شرّ فردی تفاوت داشته باشد. از نظر او «برای آنکه چیزی در نظر تمامی افراد جامعه شرّ دانسته شود، آن چیز باید در جهت فساد تمامی جامعه باشد». آدمیان چون ناقص‌اند خود بسنده نیستند؛ و لذا تشکیل جامعه برای آنها ضروری است. و زندگی اجتماعی مستلزم پیوند زدن نفع شخصی با نفع عمومی است. در پی خیر عمومی بودن مستلزم فداکاری است، و همه‌کس دست به چنین فداکاری‌هایی نمی زند. فضیلت مقدم شمردن نفع عمومی بر نفع شخصی، و رذیلت تقدم نفع شخصی بر نفع عمومی می‌باشد.

از نظر او بزرگی روح غریزه‌ایی عالی است که آدمیان را به امر خطیر جدای از ماهیت آن وا می‌دارد. لذا این بزرگی روح می تواند سبب خیر و شرّ شود. بر این اساس بزرگی روح به‌خودی خود اخلاقاً ‌بی‌تفاوت است، اگر با عیب متحد شود، برای جامعه زیان‌آور است و اگر با کمال پیوند داشته باشد منشأ سود و منفعت عمومی خواهد بود .

منابع:

1-کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه ج 6 از ولف تا کانت، 1373، ترجمه‌ی سید جلال الدین مجتبوی، چاپ اول، تهران، انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

مشّائی

2021-08-10T13:09:05Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «مشّائی<ref>Peripatetic</ref> اصطلاحی در مورد اعضای حوزه‌ی ارسطو. واژه بر گرفته از peripat...» ایجاد کرد

مشّائی<ref>Peripatetic</ref>

اصطلاحی در مورد اعضای حوزه‌ی ارسطو. واژه بر گرفته از peripatos به معنای «گردشگاه با حفاظ» یا محاوره‌ایی که در حین یک گردش صورت می‌گیرد. این اصطلاح در مورد حوزه‌ی ارسطو، لوکئوم<ref>Lyceum</ref> بکار برده اند؛ ولی الان دلالت بر هر یک از پیروان ارسطو دارد. به اعتبار معنای دوم اصطلاح، فرض بر این است که روش تعلیمی ارسطو ،به‌صورت محاوره بوده و تعالیم او در حین گردش‌های اوقات فراغت انجام می‌شده است؛ اما این تفسیر مطابق ذوق و مزاج مشهور ارسطو و ماهیت حوزه‌اش نیست. شاید احتمال بیشتری بتوان داد که هویت حوزه معلول مکان آن‌که نزدیک یک گردشگاه با حفاظ بوده، می‌باشد.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه و دین،1399 ، غلامرضا اعوانی و دیگران، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

کمال‌پذیری، استکمال

2021-08-10T12:36:10Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «'''کمال‌پذیری، استکمال'''<ref>Perfectibility</ref> توانمندی انسان در تعیین مقدرات اخلاق...» ایجاد کرد

'''کمال‌پذیری، استکمال'''<ref>Perfectibility</ref>

توانمندی انسان در تعیین مقدرات اخلاقی خود.باور خوش‌بینانه به اینکه انسان می‌تواند مقدورات اخلاقی خود را به‌طور کامل محقق سازد. این نظریه در نقطه مقابل انواع فلسفه و الهیات بدبینانه برای مثال گناهکاری، ضعف اخلاقی انسان، گناه اولیه، در افکار کسانی نظیر اوگوستین، لوتر، و بارت قرار دارد.

فردریش یودل

2021-08-10T12:14:00Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «'''فردریش یودل'''<ref>Friedrich, Jodl</ref>'''(1849-1914)''' فیلسوف آلمانی. متولد مونیخ که در این...» ایجاد کرد

'''فردریش یودل'''<ref>Friedrich, Jodl</ref>'''(1849-1914)'''

فیلسوف آلمانی. متولد مونیخ که در این شهر تحصیل کرد و در پراگ و وین به‌تدریس پرداخت. او دیدگاهی ضد مابعدالطبیعی داشت و وظیفه فلسفه را فراهم آوردن نگاهی اجمالی از عالم می دانست که مبتنی بر اطلاعات علمی باشد. او با مذهب اصالت پدیدار ثانوی<ref>Phenomenalism</ref> و اصالت واقع انتقادی<ref>Critical Realism</ref> مخالف بود؛ چراکه به عقیده‌ی وی باید واقعیتی با عنوان متعلق علم وجود داشته باشد. او مدافع وحدت‌انگاری<ref>Monism</ref> بود و دین را مظهر فرهنگ ملی می‌دانست، همچنین او خداوند را همان آرمان‌های بشری می‌دانست.

گزیده آثار وی، ''وحدت‌انگاری و مسئله فرهنگ معاصر''<ref>Monism and the Contemporary Problem of Culture</ref> (1911)، ''در باره‌ی ایده‌آلیسم صادق و کاذب''<ref>On the True and False Idealism</ref>(1914) و ''نقد ایده آلیسم''<ref>Critique of Idealism</ref>(1920) است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه و دین،1399 ، غلامرضا اعوانی و دیگران، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

نامتناهی، بی نهایت

2021-08-10T08:14:20Z

Smnaghib1343:

نامتناهی، بی‌نهایت<ref>Infinity</ref>

این مفهوم از زمان یونان باستان - که آن را در مورد جوهر به کار می بستند - متداول بوده است. همچنین در تناقض‌های زنون الئایی نیز به کار برده شده است. مفهوم نامتناهی مفهومی ناروشن و مبهم بوده، معمولاً در مورد یک چیز معین به این صورت تلقی می‌شد که «آغاز و انجام ندارد» یا «آنچه هیچ‌گونه حدودی، چه درونی چه برونی، ندارد». فلاسفه در مورد این مفهوم قایل به تمایزی شدند و نامتناهی بالقوه را از نامتناهی بالفعل متمایز ساختند. برخی فلاسفه به خصوص ارسطو و کانت، تنها اولی را جایز می‌شمارند. یک نامتناهی بالقوه مرکب از Fها، تعداد غیر‌نهایه زیادی از Fهاست؛ به این معنا که چنانچه هر عدد متناهی ای انتخاب شود، تعداد Fها بیشتر خواهد بود. یک نامتناهی بالفعل مرکب از F ها (به طور بالفعل) بزرگتر از هر عدد متنهاهی است. روشن نیست به توان این تمایز را توجیه کرد؛ اما در سنت فلسفی حائز اهمیت بوده است؛ برای مثال در استدلال دکارت در اثبات وجود خدا، نیازمند نامتناهی بالفعل است و نه نامتناهی بالقوه.

در قرن نوزدهم، کانتور<ref>Kantor</ref> و ددکیند<ref>DedeKind</ref> موفق شدند بخش اعظم سردر گمی موجود در ارتباط با مفهوم نامتناهی را از میان بردارند. هسته اصلی اندیشه آنان این بود که می توان سخن گفتن از خاصیت نامتناهی، جوهر نامتناهی و مانند آنها، را به سخن گفتن از عدد نامتناهی تحویل کرد، و خود اعداد را همچون رده‌هایی معین تلقی می‌کردند. در نتیجه، نظریه کانتور در مورد بی نهایت بالفعل نظریه‌ایی در باره ی رده‌های نامتناهی بود .

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه و دین،1399 ، غلامرضا اعوانی و دیگران، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران<references />

موپرتویی، پیر لوئی

2021-08-09T17:22:00Z

Smnaghib1343:

پیِر لوئی مورو دو موپرتویی<ref>Pierre Louis Moreau de Maupertuis</ref> (۱۶۹۸ـ۱۷۵۹) [[File:38456200.jpg|thumb|موپِرتويي، پيِر لوئي]]

ریاضـــی‌دان فرانســـوی. از طرفداران پرشور آرای نیوتون بود و در ۱۷۳۶، سرپرستی هیئتی را برای تحقیق دربارۀ نظریۀ نیوتون<ref>Newton’s theory </ref> دایر بر پخ‌بودن قطبین<ref>poles </ref> زمین به‌عهده گرفت. تحلیل او با اطلاعات به‌دست آمده در ۱۷۳۹ کامل شد و نتیجۀ آن تأیید نظریۀ نیوتون بود، هرچند بعدها معلوم شد که این نظریه دقیق نیست. موپرتویی در سن مالو<ref>St Malo </ref> زاده شد، در پاریس درس خواند، و نخست به خدمت ارتش درآمد. در ۱۷۲۳، به عضویت آکادمی علوم<ref>Academie des Sciences </ref> فرانسه و در ۱۷۲۹، به عضویت انجمن سلطنتی<ref>Royal Society </ref> بریتانیا انتخاب شد. برای آزمودن نظریۀ نیوتون هیئتی به رهبری او به لاپلاند<ref>Lapland </ref> اعزام شد تا طول قوس یک درجۀ نصف‌النهار<ref>meridian</ref> را اندازه بگیرد. هیئت دیگری نیز به سرپرستی لاکوندامین<ref>La Condamine </ref> به‌همین منظور به پرو اعزام شد. موپرتویی اصل کمترین کنش<ref>least action </ref> را عرضه کرد. نظریۀ بدبینی<ref>theory of pessimism </ref> او در ''رساله‌ای در باب فلسفۀ اخلاق''<ref>''Essai de Philosophie morale''</ref> (۱۷۴۹) را بعدها شوپنهاور<ref>Schopenhauer </ref>، هارتمان<ref>Hartmann</ref>، و دیگران بسط‌ دادند.

آراء فلسفی موپرتویی از بعضی جهات اصالت‌تجربی<ref>Experimental originality</ref> و حتی اصالت‌تحققی<ref>Posivital originality</ref> بود. او در سال 1750 که به‌دعوت فردریک کبیر ریاست فرهنگستان پروس را در برلین به‌عهده داشت، رساله‌ایی در باره‌ی جهان‌شناسی<ref>Cosmology</ref> منتشر کرد. در این اثر او از جمله در خصوص «نیرو<ref>Power</ref>» صحبت کرد. از نظر او درک مفهوم «نیرو» حاصل تجربه مقاومتی است که انسان به هنگام غلبه بر موانع یعنی هنگامی که می‌خواهیم جسمِ در حال سکونی را حرکت دهیم و یا جسمِ در حال حرکتی را متوقف کنیم احساس می‌کند. در این هنگام این تغییر را حاصل تأثیر «نیرو» می‌دانیم. ولی «نیرو» فقط کلمه‌ایی است که وضع شده تا جانشین فقدان دانش ما شود . یعنی چیستی حقیقی «نیرو» را ما نمی‌توانیم درک کنیم . همچنین ما «نیرو» را از طریق آثار ظاهریش اندازه‌گیری<ref>Measurement</ref> می‌کنیم. در فیزیک و مکانیک ما در قلمرو پدیده‌ها<ref>Phenomena</ref> هستیم و مفاهیم آنها را براساس احساس خودمان تفسیر می‌کنیم. در حقیقت او عقیده داشت که تصور رابطه‌ی ضروری موجود در اصول ریاضی و مکانیکی را هم می توان به زبان اصالت تجربه، مثلاً از طریق تداعی<ref>Association</ref> و عادت<ref>Habit</ref> تبیین کنیم. او با پیوند زدن اصل اساسی مکانیک، البته آن‌طور که خودش تصور می‌کرد، تحت عنوان «کمترین عمل<ref>The least action</ref>» با مفاهیم تجربی<ref>Experimental concepts</ref> و متافیزیکی<ref>Metaphysical</ref> به اثبات صانع<ref>Proof of the manufacturer</ref> و نظام غایت‌انگارانه‌<ref>The telelogical system</ref>ی طبیعت رسید. لذا او عنوان کرد اصل اساسی مکانیک اصل «کمترین عمل» است، یعنی طبیعت برای رسیدن به هدفش همواره از طریق کمترین مقدار نیرو یا انرژی کار می‌کند. لذا طبیعت براساس غایت کار می‌کند و نظام غایت‌انگارانه طبیعت نشان می‌دهد که آفریدگاری همه‌دان این عالم را اداره می‌کند. از دیدگاه او اصل دکارتی‌حفظ انرژی و نیرو ظاهراً جهان را از حیطه ی فرمانروایی الوهیت بیرون می‌آورد. اما اصل کمترین عمل جهان را پیوسته نیازمند قدرت آفریدگار قرار می دهد.

همچنین مطابق نظرش تمایز قاطعی میان فکر و بعد دکارتی وجود ندارد. درجات بی‌نهایتی از فهم، از احساس مبهم گرفته تا فرایندهای عقلی روشن وجود دارد. لذا نباید از نسبت دادن فهم به ماده اکراه داشت. بنابراین او معتقد به نوعی هیلوزوئیسم<ref>Hylozoism</ref> بود که بنا بر آن حتی پست‌ترین شئی مادی نیز از درجه‌ایی از زندگی و حساسیت برخوردار است. براین اساس احساس شکلی از ادراک است ولی اداراکات مقدماتی با ادراکات روشن و متمایزی که ما از آن برخورداریم یکسان نیست. ولی درجات عالی‌تر ادراک و درجات مقدماتی هر دو ناشی از اتم‌ها یا ذرات هستند. لکن این اتم‌ها یا ذرات واحدهای جسمانی هستند نه واحدهای مابعدالطبیعی، مانند مونادهای لایب‌نیتس<ref>Leibniz</ref> و این بی‌هیچ گفتگویی موضع یک مادیگرا است.

از سویی دیگر او چنان طبیعت مادی اعم از بعد مادی و کیفیات جسمانی را به اصول غیر مادی بر می‌گرداند که بعضی فلاسفه معتقدند او در پاره ایی از تعالیم‌اش شبیه تعالیم غیر مادی بارکلی‌<ref>Berkeley</ref> عمل کرده است. از نظر کاپلستون<ref>Copleston</ref>، هرچند نوشته‌های موپرتویی به رشد مادی‌گرایی کمک کرد. با این همه موضع او به قدری دو پهلوست که به ما اجازه نمی‌دهد که او را بی‌قید و شرط در شمار فیلسوفان مادی‌گرای روشنگری فرانسه محسوب نماییم.

منابع:

1-کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه ج 6از ولف تا کانت، 1373، ترجمه‌ی سید جلال الدین مجتبوی، چاپ اول، تهران، انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

----

[[Category:ریاضیات]]
[[Category:(ریاضیات)اشخاص و آثار]]
<references />

لیپسیوس، یوستوس (۱۵۴۷ـ۱۶۰۶)

2021-07-29T13:16:55Z

Smnaghib1343:

یوسْتوس لیپسیوس<ref>Justus Lipsius</ref> (1547-1606)

اومانیست و فیلسوف بلژیکی. او در اُوریش به دنیا آمد و در کلن، لوون تحصیل و در دانشگاه ینا، لیدن و لوون تدریس کرد. آثار سنکا<ref>Seneca</ref>، تاسیتوس <ref>Tacitus</ref>و سایر نویسندگان لاتینی را تصحیح و طبع کرد. از کلیسای کاتولیک جدا شد، ولی در سال 1590 دو باره با آن آشتی کرد. از نظر فلسفی نورواقی بود. او متانت و ثبات قدم را والاترین ارزش می شمرد، و مدافع آن بود و آن را نیروی باطنی که دستخوش اوضاع و احوال بیرونی نمی شود و به مدد تأمل و تلاش تکامل می‌یابد، تعریف می‌کرد. تعالیم مسیحی و رواقی را با هم تلفیق کرد و طرفدار اختیار انسان و قایل به احاطه‌ی قیومی خداوند بر سرنوشت انسان بود.

آثار اصلی وی، در باره‌ی متانت<ref>On Constancy</ref>(1584)، اندر سیاست<ref>Of Politics</ref>(1588)، راهنمای فلسفه رواقی<ref>Guide to the Stoic Philosophy</ref>(1604)، و وظایف الاعضاء رواقی<ref>Stoic Physiology</ref>(1604) است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

 

----

[[Category:ادبیات غرب]]
[[Category:سایر گونه های ادبی]]
<references />

تئودور لیپس

2021-07-29T12:34:40Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «تئودور لیپس<ref>Lipps, Theodor</ref>(1914-1851) فیلسوف و روانشناس آلمانی . در والهالبان بدنی...» ایجاد کرد

تئودور لیپس<ref>Lipps, Theodor</ref>(1914-1851)

فیلسوف و روانشناس آلمانی . در والهالبان بدنیا آمد. در توبینگن، اوترخت و بن تحصیل کرد. و در بن، برسلاو و مونیخ به تدریس پرداخت. او روانشناسی را بنیان فلسفه و در حقیقت بنیان همه پرسش‌هایی که مربوط به تجربه درونی انسان است می‌دانست. و منطق، اخلاق، زیبایی‌شناسی و معرفت‌شناسی را از همین بنیان استنتاج می‌کرد. در نتیجه، منطق او مبتنی بر اصالت روانشناسی بود. از سوی دیگر دیدگاه اخلاقی وی بر صورت‌گرایی مبتنی بود و این امر نظر کانت را به خاطر می آورد. همچنین زیبایی‌شناسی او کاملاً بهره مند از اساس روانشناختی آن بود. نظریه‌ی وی در باره‌ی همدلی <ref>Empathy</ref>نیز از این مطالعه منبعث گردیده است. از نظر او اعیان زیبایی‌شناختی<ref>Aesthetic</ref> از نوعی حیات برخوردارند و ما خود را درون این حیات دیگر که در آن همدلی را تجربه می کنیم، می‌افکنیم. این اصل در خصوص همه هنرها صادق است .

آثار اصلی وی عبارتند از، ''مطالعات روانشناختی''<ref>Psychological Studies</ref> (1885)، ''اوصاف منطق''<ref>Characteristics of Logic</ref> (1893)، ''زیبایی شناسی مکان و توهمات بصری''<ref>The Aesthetics of Space and Optical Illusions</ref> (1897)، ''پرسش های اساسی اخلاق''<ref>Basic Questions of Ethics</ref> (1899)، ''زیبایی شناسی''<ref>Aesthetics</ref> (2ج، 1903-1906) و چند جلد کتاب دیگر.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

هیپیاس الیسی

2021-07-28T12:23:12Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «'''هیپیاس الیسی'''<ref>Hippias of Elias</ref> یکی از سوفسطائیان مشهور و معاصر پروتاگوراس....» ایجاد کرد

'''هیپیاس الیسی'''<ref>Hippias of Elias</ref>

یکی از سوفسطائیان مشهور و معاصر پروتاگوراس. او در اواسط قرن پنجم قبل از میلاد متولد شد. نام او در بعضی از مکالمات افلاطونی، یعنی ''هیپیاس بزرگ''<ref>Hippias Major</ref>، ''هیپیاس کوچک''<ref>Hippias Minor</ref> و ''پروتاگوراس''<ref>Protagoras</ref> آمده است. ضمن علاقه‌ایی که به سبک ادبی و بدیهه سرایی داشت. دارای دانش دایره المعارفی و از اشخاص سهیم در پیشرفت علم ریاضیات بوده است. شخصیت علمی او به گونه‌ایی بود که می توانیم، او را در ردیف محققانی قرار دهیم که در دوره یونانی‌مآبی«علامه» نامیده می‌شدند. هیپیاس در سراسر دو متن افلاطون در ''هیپیاس کوچک'' و ''هیپیاس بزرگ''، به عنوان شخصیتی ارائه می شود که قادر به عرض اندام در مقابل پرسش‌گری‌های سقراط نیست. او همچون سایر سوفسطائیان علم خود را به مردم می‌آموخت، و از سویی همچون سقراط، در کنار میزها و بازارها به بحث در خصوص، تاریخ علوم، تاریخ فلسفه و تاریخ ریاضیات می‌پرداخت. او به تغایر اساسی میان اعتبار دایمی قانون طبیعی<ref>Natural Law</ref> و ماهیت امکانی و محتوای قوانین عرفی و قراردادی<ref>Conventional law</ref> قایل بود و خود از طبیعت در مقابل قرارداد و عرف دفاع می‌کرد. مفهوم نوموس <ref>Nomos</ref>در نظر او معنایی کاملاً مخالف مفهوم نوموس در فلسفه‌ی هراکلیتوس، پیندار و عرفان اورفه‌ای‌ و فلسفه‌ی افلاطون دارد. از نظر آنها نوموس ، قانون اخلاق کلی است که منشأ الهی دارد و مبدأ همه‌ی قوانین و اخلاقیات بشری به‌شمار می‌رود. در حالی که هیپیاس به پیروی از پروتاگوراس، نوموس را به عنوان قانون و عرف در معنای قرار‌دادی آن در نظر می‌گیرد و آن را در برابر قوانین نانوشته طبیعت قرار می‌دهد. از نظر او قوانین بشری، همچون یک مستبد عمل، و انسانها را مجبور می‌کند تا کارهای بسیاری انجام دهند که مخالف با طبیعت آنها است. همچنین می گوید، ما باید انسان‌هایی را دوست و خویشاوند بدانیم که توسط طبیعت شبیه هم هستند. شاید اهمیتی که هیپیاس برای فرق‌گذاری میان «طبیعت» و «قرارداد»(قانون) قائل شده، به سبب پرداختن به اخلاق و سنن اقوام مختلف بوده است.گرایش او به جهان میهنی از این جا پیداست که او به منابع تاریخی غیر یونانی هم توجه کرده است. می‌گویند او مفهوم خودکفایی را به عنوان غایت اخلاقی مطرح کرده است، البته نه در معنای کلبی «رهایی از نیازها» بلکه به عنوان کوششی برای استقلال از دیگران، از این طریق که آدمی هر آنچه را لازم دارد خودش بسازد.

هیپیاس نظام تقویت حافظه را که توسط سیمونیدس کئوسی<ref>Simonides of Ceso</ref> ابداع شده بود را به مرحله کمال رساند. بطوری‌که حتی در سنین کهولت می‌توانسته، پنجاه نام را که برای نخستین بار شنیده بود، بدون اشتباه و بی آنکه ردیف آنها را به‌هم بزند، از حفظ بگوید.

منابع:

1-گمپرتس، تئودور، متفکران یونانی جلد اول، 1399، ترجمه‌ی محمد حسن لطفی، چاپ دوم، تهران، انتشارات خوارزمی.

2-یگر، ورنر، الهیات نخستین فیلسوفان یونان، 1392، ترجمه‌ی فریده فرنودفر، چاپ اول، تهران، انتشارات حکمت.

3-تسلر، ادوارد، کلیات تاریخ فلسفه یونان، 1395، ترجمه‌ی حسن فتحی، چاپ اول، تهران، انتشارات حکمت.

4-کرفرد، ج، ب، و دیگران، تاریخ فلسفه‌ی راتلج،1393، ترجمه‌ی حسن مرتضوی، چاپ دوم، تهران، انتشارات نشر چشمه.

بیژن عبدالکریمی

2021-07-26T15:33:16Z

Smnaghib1343:

عبدالکریمی(تهران1342ش- )

نویسنده، نظریه‌پرداز، استاد دانشگاه. او در سال 1361 دیپلم خود را در رشته ریاضی دریافت کرد. سپس به علت علاقه به رشته فلسفه، وارد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران شد، و دوره های کارشناسی(1367-1362) و کارشناسی ارشد(1373-1370) را در رشته فلسفه غرب دانشگاه تهران به اتمام رساند. او برای تکمیل تحصیلات در سال 1375 به دانشگاه علیگر در هندوستان رفت، و در سال 1380 با دفاع از پایان‌نامه‌اش با عنوان نقد سوبژکیتویسم کانتی از منظر هایدگر موفق به اخذ مدرک دکتری خود در رشته فلسفه غرب گردید.

'''جریانات فکری متأثر بر او'''

عبدالکریمی ابتدا در نیمه دوم دهه پنجاه، مطالعاتش را با علی شریعتی آغاز کرد. سپس در سال‌های تحصیل در دوره کارشناسی، به طور آزاد در کلاس‌های درسِ شرح و تفسیر مثنوی مولانا و دیوان حافظ دکتر شفیعی‌کدکنی شرکت کرد. کلاس‌های درسی دکتر سروش او را با اندیشه‌های <ref>Immanuel, Kant</ref>کانت<ref>Immanuel of kant</ref> و پاره‌ای از نتایج و لوازم آن در حوزه‌های گوناگون فلسفه علم<ref>Philosophy of Science</ref>، فلسفه دین<ref>Philosophy of Relion</ref>، فلسفه تاریخ<ref>Philosophy of History</ref> و فلسفه اخلاق<ref>Philosophy of Ethics</ref> آشنا کرد.

آشنایی با اندیشه‌های مرحوم فردید، هانری کربن، دکتر داوری، و مطالعه تخصصی آثار افلاطون، نیچه، گادامر<ref>Gadamer</ref> و اندیشه‌های پسا‌مدرن<ref>Postmodern Thoughts</ref>، خاصه آثار هایدگر<ref>Heidegger</ref> همه در جهت‌گیری های فکری و معنوی وی موثر واقع گردید، چنانکه ما بازتاب آنها را در مجموعه آثار وی مشاهده می‌کنیم.

'''آثار'''

از عبدالکریمی آثار بسیاری به صورت مقاله و کتاب چاپ ومنتشر گردیده که بعضی از آنها عبارتند از :

1-پایان تئولوژی در دو جلد(1395)،2-آینده روحانیت و جهان معاصر(1397)3-4-ما و جهان نیچه‌ایی(1387)،5- در جستجوی معاصریت(1397)

'''نظریات '''

به اعتقاد دکتر عبدالکریمی، انسان روزگار ما، خود را با فروپاشی هر دو نظام کلی انتولوژیک<ref name=":0">Ontological</ref><ref name=":0" />-هم اُنتولوژی‌های سنتی<ref>Traditional ontology</ref> و هم انتولوژی‌های مدرن<ref>Modern ontologies</ref> - مواجه می‌بیند. بشر امروز در پایان دوران وجودشناسی‌هایی قرار دارد که اعتبار خود را از دست داده‌اند. نه انتولوژی سکولار <ref>Secular</ref>مدرنیته در غرب و نه انتولوژی تئولوژیک سنتی در شرق، هیچ یک نمی‌توانند یکپارچگی و استحکام خود را حفظ نمایند و ملاک‌ها و ارزش‌های هریک اعتبار خویش را از دست داده‌اند. «ما»ی امروزی ما، با نداشتن انتولوژی مناسب در این جهان دچار سردرگمی شده است. انسان برای سامان بخشیدن به خانه خرد ویران شده خود، باید فراتر از همه چالش‌های سیاسی، اجتماعی و ایدئولوژیک، پا به عرصه انتولوژی بگذارد و با وضوح و آگاهی بیشتری درباره فهم خود از هستی، جهان هستی، بنیاد جهان، حقیقت، تاریخ و نسبت آدمی با همه آنها بیندیشید.

بحرانهای عمیق فرهنگی و تاریخی در ساحتی فراتر از سطح اندیشه سیاست‌مداران، مدیران، تکنوکرات‌ها<ref>Technocrat</ref>، بوروکرات‌<ref name=":1">Bureaucrat</ref><ref name=":1" />ها، روشنفکران و فعالان سیاسی قرار دارد.

جهت‌گیری اصلی نظریات او کوشش برای نیل به تفکری است که با تکیه بر آن به‌توان بر اساس فهم معناداری از جهان، به بحران‌های نیهیلیسم<ref>Nihilism</ref>، بی‌متافیزیک شدن جهان و به دنبال آن بی‌مأوا شدن بشر و نیز به بحران متزلزل شدن متافیزیک، اخلاق، و بی‌بنیاد شدن زیست‌اخلاقی بشر، در جهان کنونی پاسخ داد. از نظر دکتر عبدالکریمی، مهم‌ترین ویژگی فکری و متافیزیکی عصر و جهان کنونی، بی‌متافیزیک شدن دوران کنونی ما می‌باشد. مراد از بی‌متافیزیک شدن جهان ما، بدین معناست که در دوران ما، هیچ‌یک از نظام‌های اندیشگی، اعم از نظام‌های تئولوژیک، اُنتولوژیک، و ایدئولوژیک، نمی‌توانند بشر را در فهم، معقول‌سازی و تبیین جهان یاری دهند و همه آنها به طریقی با شکست مواجه شده‌اند. او در کتاب «ما و جهان نیچه‌ایی» می گوید: مراد از جهان نیچه‌ای جهانی است که نیچه به توصیف آن پرداخته، و در همان حال که این فیلسوف آلمانی خواهان نقد پاره‌ای از جنبه‌های جهان مدرن بوده است، خود از قوام‌بخشان این جهان گشته است. بارزترین شاخصه‌های نظری و متافیزیکی جهان نیچه‌ای عبارتند از: جهان بی‌متافیزیک، فقدان امنیت اُنتولوژیک، مرگ خدا، مرگ حقیقت، فهم پراگماتیستی از حقیقت، انسانی شدن حقیقت، نفی عالم فرامحسوس، مرگ ابدیت، جهان به منزله تصادف و امکان محض، بی بنیاد شدن جهان، جهان به منزله افسانه، مرگ اخلاق، مرگ انسان، نیهیلیسم، و اندیویدوآلیسم.

او در آن کتاب بر ضرورت درک نیهیلیسم وجودشناختی(انتولوژیک) و درک امر دینی به منزله یگانه پاسخ به نیهیلیسم انتولوژیک و غربزدگی جهانی، همچنین تغییر پارادایم تفکر<ref>The paradigm of thinking</ref> از پارادایم‌های فقهی، کلامی، سیاسی، ایدئولوژیک، معرفت‌شناختی و هرمنوتیکی به پارادایمی وجودشناختی (انتولوژیک) در بازاندیشی تفکر دینی و بر ضرورت نوعی واگشایی و واسازی سنت دینی در زیست جهان کنونی تأکید دارد.

در کتاب«پایان تئولوژی» بیان می‌کند: فهم جهان و زیست‌جهان کنونی بشر و دریافت مقدورات و تقدیرات آن به هیچ‌وجه امری ساده نیست. فهم جهان کنونی، یک معضله و موضوعی پرابلماتیک<ref>Problematic</ref> است. ما برای درک جهان کنونی، نیازمند مبانی و نظریات وجودشناسانه‌ای هستیم که بنیاد فهم ما را از زیست‌جهان کنونی فراهم آورد. اما ما هنوز فاقد یک چنین بنیادهای وجودشناسانه‌ای برای فهم جهان کنونی هستیم. نظریه «پایان تئولوژی» در تلاش است تا مقدماتی برای فراهم آوردن شالوده‌هایی وجودشناختی برای درک جهان کنونی فراهم آورد.

او در آن کتاب هر چند به نقد سنت‌گرایان<ref>Traditionalist</ref> و متولیان و مرجعیت‌های نهادهای سنتی<ref name=":2">Traditional institutions</ref><ref name=":2" /> و بسیاری از باورهای تئولوژیک سنتی پرداخته و از آنان فاصله میگیرد، اما کماکان به روح سنت تاریخی‌مان وفادار است. مراد از «تئولوژی»، مجموعه‌ای از اعتقادات، سیستم‌های نظری بشرساخته و نهادینه شدۀ تاریخی است. از دید دکتر عبدالکریمی، تئولوژی خود یک نوع از نظام‌های نیهیلیستی است. او برای فرا‌روی از این منظر جزمی و دگماتیسم، نگاه به دیدگاهی، فرامفهومی، فراززبانی، فرافرهنگی و در یک کلمه فراتاریخی دارد. ساحت قدس و دریافت غیرمتافیزیکی(حضوری، قلبی، وجودی و غیرمنطق‌محور) از آن تنها با ایجاد نسبتی وجودی و اگزیستانسیل با ساحت قدس توسط انسان استوار می شود.

از ترکیب دو جهت‌گیری او، یعنی تلاش به منظور مقابله با سکولاریسم و نیهیلیسم جهان کنونی، و وفاداری به روح سنت تاریخی از یک سو و نقد تفسیرهای رایج و غالب کلامی، تئولوژیک، سنتی، فقه‌محور<ref>Jurisprudence-based</ref> و ایدئولوژیک از سوی دیگر، سنتزی ظهور یافت که سعی می کند در عین نفی نیهلیسم و سکولاریسم جهانی، با ارائه تفسیری معنوی از هستی، به اسارت هیچ‌یک از نظام‌های شکست‌خورده تئولوژیک و ایدئولوژیک در نیاید. نظام‌هایی که می‌کوشند با ارائه چارچوبی، حقیقت استعلایی را در محدوده تنگ برخی حصارهای اعتقادی، سیاسی و اجتماعی محصور سازند. این تفکر «غیرسکولار-غیرتئولوژیک» در عین وفادار ماندن به تفسیری معنوی از جهان، بر این امر تکیه و تأکید می‌ورزد که حقیقت و معنا به اسارت هیچ یک از نظام‌های متصلب و بسته تاریخی درنیامده و در نخواهد آمد.

نظریه «پایان امر دینی» و «مرگ حیات معنوی» به هیچ وجه یک پیش‌بینی درباره آینده دین، متون مقدس، و حیات دینی نیست بلکه نظریه‌ای در نسبت ما با مقولات دین و امر دینی است که متحول شده است. دعوت به اندیشیدن به «سوبژکتیویسم متافیزیکی» و «سوبژکتیویسم جدید» به مثابه یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های فلسفی روزگار معاصر و نیز به منزله بزرگ‌ترین مانع استعلای انسان به سوی ساحت قدس است. تلاش جدی او، به منظور ارتقاء دین و امر دینی از یک ابژه علمی و پژوهشی تا سر حد نحوه‌ای از تحقق هستی انسانی به واسطه استعلا به ساحت قدس است.

منابع:

1- براساس زندگی‌نامه استاد دکتر بیژن عبدالکریمی، تهیه شده توسط خانم خدیجه کاردوست فینی.
<references />

پرودیکوس

2021-07-26T15:28:51Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «پرودیکوس<ref>Prodicus</ref> یکی از سوفسطائیان معروف. پرودیکوس در ایولیس واقع در جزیر...» ایجاد کرد

پرودیکوس<ref>Prodicus</ref>

یکی از سوفسطائیان معروف. پرودیکوس در ایولیس واقع در جزیره کئوس<ref>Ceos</ref> به دنیا آمد و سپس به عنوان سفیر هموطنانش رهسپار آتن شد، و در آنجا نفوذ فراوان یافت. او از جمله افرادی بود که با سقراط در آتن روابط دوستانه برقرار نمود . افلاطون در محاوراتش افکار و نظریاتش را مورد انتقاد شدید قرار می دهد. او مردی بسیار جدی بود ودر فلاسفه بعد از خود، خاصه فلاسفه کلبی تأثیر عمیق بخشید. از پژوهش‌های او در خصوص فلسفه‌طبیعی<ref>Natural philosophy</ref> چیزی نمی‌دانیم زیرا از دو کتاب او با نام «''در باره طبیعت''<ref>About nature</ref>» و «''در باره طبیعت انسانی''<ref>About human nature</ref>» که ظاهراً در این خصوص نگارش یافته بودند چیزی باقی نمانده است.

'''دیدگاههای او در حوزه زبان‌شناسی'''<ref>Linguistics</ref>، اطلاعات ما در خصوص نظریات پرودیکوس راجع به مسئله زبان، از رساله ''پروتاگوراس'' افلاطون به ما رسیده است. او همچنین رساله‌ایی به نام ''تصحیحات نام‌ها'' <ref>Name corrections</ref>در بیان و تشریح مترادفات<ref name=":0">Synonyms</ref><ref name=":0" /> داشته است. آموزه او عبارت است از کاربرد صحیح واژه‌ها، و تمایز دقیق واژه‌هایی که ظاهرا معنایی یکسان داشتند. از نظر او فقط فردی حقیقت را بیان می‌کند که بتواند عبارتی معنا‌دار بگوید. و عبارت معنا‌دار ضرورتاً به چیزی اشاره می کند. و آنان که این عبارات معنا‌دار را به این خاطر که آنها حقیقت نیستند، نقض می کنند در حقیقت اصلاً چیزی نمی‌گویند و عبارت آنها معنایی ندارد و چیزی نیز ندارند که به آن اشاره کند. یعنی در کاربرد زبان‌شناختی خاص، هر واژه یا عباراتی فقط به یک چیز باید مربوط باشد و نه چیز دیگر. در اصطلاح مدرن این به معنای این است که اکتشاف نظریه‌ی معنای ارجاعی<ref>Reference meaning theory</ref> در زبان شناسی اولین بار توسط او بیان گردیده است. بحث از ماده زبان مانع خلط مفهومی در بحث‌های علمی شده، و این کوشش او برای تکمیل زبان، به عنوان وسیله تفکر، بسیار سودمند واقع گردید.

'''نظریات پرودیکوس در فلسفه اخلاق'''، او به زندگی نظری بد‌بینانه داشت و بر این اساس می‌توانیم او را نخستین فیلسوف بدبین بدانیم. اوریپید<ref>Euripides</ref> آنجا که از مردی سخن می‌گوید که به عقیده‌اش بدی‌های زندگی بیش از خوبی‌های آن است، منظور او به پرودیکوس است. ظاهراً بیماری جسمی‌اش و دیدگاه بدبینانه‌ی هموطنانش در جزیره کئوس که در آن خودکشی فراوان بوده در این نگرش او موثر بوده است. ولی این فقط یک رویه کار او در فلسفه اخلاق بود. پرودیکوس با توجه به سختی‌های زندگی می‌کوشید وحشت از مرگ را از دل شاگردان خود دور کند. او می گفت مرگ نه با زندگان کار دارد و نه با مردگان، زیرا ما تا زنده‌ایم مرگ وجود ندارد و همین‌که بمیریم خود ما در میان نیستیم. نتیجه نهایی او از حکمت بدبینانه‌اش نه تسلیم در برابر سرنوشت، و نه ریاضت و گریز از جهان، و نه کسب لذت بیشتر از این دنیای آلوده بود. از نظر او کار برتر از لذت بود. او سعی می‌کرد بین قول و فکر و عملش هماهنگی باشد. نمونه قهرمانی در نظر او هراکلس بود که تنی مردانه و قوی داشت و آثار نیک بوجود می آورد. او با وجود تلخی‌های زندگی انسانی، فضیلت و مردانگی را ستایش می‌کند، افرادصاحب فضیلت آنهایی هستند که به بهره‌وری از لذت توجه اندکی دارند و برای فعالیت نیرومندانه و دلبستگی به روابط ساده‌ی انسانی اهمیت فراوان قائل هستند. پرودیکوس در نظریه اخلاقی خود مفهومی را وارد ساخت که در مکتب فیلسوفان کلبی و اخلافشان یعنی رواقیان <ref>Stoics</ref>نقش مهمی ایفاء کرد، و آن عبارت است از اینکه «چیزی که بنفسه نه نیک است و نه بد، و نخستین بار چون به‌درستی و با وقوف خردمندانه بکار برده شود دارای ارزش می‌شود» مانند توانگری و تمام چیزهایی که مردمان آنها را بهترین موهبت‌ها می‌شمارند. این امور در حقیقت به همان اندازه که خیرند، شرّ نیز هستند و فقط عقل و خرد آدمی آنها را صاحب ارزش می‌سازد. او همچنین در کتاب در ''ستایش فقر'' خود او اصول زاهدانه خود را تشریح می‌کند. در کتاب ''ساعت‌هایش''<ref>His hours</ref> که مشتمل بر دیدگاه‌های مثبت و منفی او در خصوص زندگی است به جوانان علیه زندگی شهوانی هشدار می‌دهد و از آنان می‌خواهد که از هراکلس (قهرمان اسطوره‌ایی یونان) الگو بگیرند. همچنین بر خطر پیروی از هوا‌های نفسانی تأکید می‌ورزد و از بی‌ارزش بودن متاع‌ها و اموال دنیوی که مردم عادی آنها را تا حدّ ستایش بالا می برند، سخن می‌گوید.

'''دیدگاه او در خصوص اعتقاد به خدایان'''، در خصوص محتوی کتاب او به نام «''در باره‌ی دین''<ref>About religion</ref> »چیزی نمی‌دانیم. ولی از او نظریات مهمی در خصوص منشأ دین به دست ما رسیده است. از نظر او آدمیان آن دسته از موضوعات طبیعی را که در زندگی‌شان نفوذ عمیق و مساعد دارد در آغاز به عنوان خدا نیایش کرده‌اند. از جمله خورشید، ماه، رودخانه‌ها و امثال آن. چنانکه به‌عنوان نمونه پرستش رود نیل توسط مردم مصر را ذکر می کند. پس از این مرحله، نوبت به مرحله دوم می‌رسد که در آن مبتکران و صاحبان مهارت‌های موثر در زندگی مردم مورد پرستش قرار می‌گیرند، چنانکه با اسامی مثل دمتر<ref>Demeter</ref> مخترع نان، دیونوسوس <ref>Dionysus</ref>مخترع شراب و امثال آن مواجه می‌شویم. ولی آیا این دیدگاه اودر خصوص مبدأ پرستش‌های خیالی و بت‌های ساخته ذهنی به این معنی است که او واقعیت وجود خدا را انکار کرده است. گمپرتس مدعی است بر اساس شواهد تاریخی او معتقد به خدا بوده است. لذا توجیه پرودیکوس از ایمان به خدایان، حمله‌ایی بوده بر خدایان دین قومی، نه به این معنی، که او خواسته باشد کل کیهان را تهی از هر گونه ذات الهی اعلام نماید. ولی از نظر تسلر؛ آراء و اعتقادات دینی او در خصوص نفی نیایش و تبلیغ آن به جوانان (البته شاید مراد نیایش خدایان خیالی و ساخته وهم انسانی مردم آتن باشد) او را با مراجع دینی آتن مواجه ساخت و آتن‌یان او را از لوکئوم<ref>lyceum</ref>( محل گفتگوهای فلسفی که بعدها ارسطو مدرسه فلسفی خود را در آن بنا کرد) بیرون کردند.

منابع :

1-گمپرتس، تئودور، متفکران یونانی جلد اول، 1399، ترجمه‌ی محمد حسن لطفی، چاپ دوم، تهران، انتشارات خوارزمی.

2-یگر، ورنر، الهیات نخستین فیلسوفان یونان، 1392، ترجمه‌ی فریده فرنودفر، چاپ اول، تهران، انتشارات حکمت.

3-تسلر، ادوارد، کلیات تاریخ فلسفه یونان، 1395، ترجمه‌ی حسن فتحی، چاپ اول، تهران، انتشارات حکمت.

4-کرفرد، ج، ب، و دیگران، تاریخ فلسفه‌ی راتلج،1393، ترجمه‌ی حسن مرتضوی، چاپ دوم، تهران، انتشارات نشر چشمه.

جبرائیل بیل

2021-07-19T18:47:48Z

Smnaghib1343:

جبرائیل بیل<ref>Biel,Gabril</ref>(1495-1425)

از حکمای مدرسی آآلمان، او در اسپیر زاده شد و در توبینگن تدریس کرد. دو بار رئیس دانشگاه توبینگن شد. از پیروان اُکام و از مخالفان مذهب پلاگیوسی<ref>Pelagianism</ref> بود و شروح وی از آرای اُکام(قلمرو ایمان در نسبت با قلمرو عقل) در دانشگاههای آلمان، از جمله ویتنبرگ منشأ تأثیر گردید. قول به قهاریت خداوند، طبیعت مطلق و تحکمی اراده‌ی خداوند با عنوان فعال مایشاء در مقابل اراده‌ی انسان؛ در آرای لوتر<ref>Luter</ref> و ملانختون<ref>Melanchton</ref> در خصوص جبر <ref>Predestiation</ref>و اختیار <ref>Free Will</ref>تآثیر نهاد .

اثر اصلی او، ''شرحی بر اُکام در چهار کتاب جملات'' (1508) است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران. <references />

آلکمایون

2021-07-19T18:45:10Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «آلکمایون<ref name=":0">Alcmaeon</ref><ref name=":0" /> فیلسوف و پزشک یونانی. آلکمایون اهل کروتون...» ایجاد کرد

آلکمایون<ref name=":0">Alcmaeon</ref><ref name=":0" />

فیلسوف و پزشک یونانی. آلکمایون اهل کروتون<ref name=":1">Croton</ref><ref name=":1" /><ref name=":1" /> نویسنده‌ایی است که گروهی از مورخین متقدم فلسفه او را فیلسوفی فیثاغورسی دانسته‌اند. اما ارسطو و دیوگنس لائرتیوس او را از فیثاغورسیان محسوب نمی‌کنند. ارسطو این فیلسوف را چنان مهم دانسته که در رد وی کتاب نوشته است. کسانی که او را از زمره فیثاغوریان دانسته‌اند دلایلی برای این امر ذکر کرده اند از جمله: شهروندی کروتون، اعتقاد به فناناپذیری‌روح و پیوندش با امر الهی، اعتقاد به الهی بودن اجرام آسمانی، تأکید بر نقش اضداد در طبیعت. از نظر گروهی از پژوهندگان متأخر او نظریات اصیل و چشمگیری مطرح کرده بدون آنکه وی پیوند خاصی با گروه خاصی از فیلسوفان داشته باشد. در خصوص تاریخ تولد او مانند بسیاری از فیلسوفان پیش از سقراط اختلاف وجود دارد، ولی آنچه از مجموع نظریات آنها قابل استنباط است این است که ظاهراً بخش جوانی او با پیری فیثاغورس تداخل داشته، لذا در اواخر قرن ششم پیش از میلاد متولد و در اواسط و یا اواخر قرن پنجم پیش از میلاد درگذشته است.

آلکمایون از زمره فلاسفه جزمی<ref>Dogmatic philosophers</ref> مانند بسیاری از همعصرانش نبود. بسیاری از فلسفه پیش از سقراط تصور می‌کردند که کلید دانش را دارند. ولی او قطعیت در علم را فقط مختص خدایان می‌دانست. خدایان مستقیماَ حقیقت را می دانند، اما آدمیان فقط قادرند از نشانه‌هایی پیروی کنند، که در جهان مرئی به آنها داده می شود و از طریق تفسیر آنها را‌ه‌شان را به سوی امور نامرئی بیابند. همه آنچه در باره آلکمایون می دانیم ترجیح امور محسوس به عنوان اساس محکمی برای فرضیه‌سازی<ref>Hypothesized</ref> است. او عنایت به اثبات آرخه‌ی(اصل یا ماده نخستین جهان) واحدی ندارد. او مانند فیثاغوریان از اضداد<ref>Opposites</ref>؛ بسیار سخن می‌گوید و آنها را بسیار موثر بر ماهیت و سرنوشت بشر می‌داند، اما بر خلاف فیثاغورسیان تعداد آنها را محدود نمی‌کند. بسیاری از آنچه از او باقی مانده مربوط به علم پزشکی و فیزیولوژی می‌باشد و ظاهراً علاقه اصلی او متمرکز در این دو علم بوده، اما باید متذکر شد که او پیش از عصر تخصص‌گرایی بوده و مطالعه‌ی بدن انسان فقط بخشی از فلسفه به‌طور کلی بوده است. از نظر آلکمایون، بیماری می‌تواند علل گوناگون داشته باشد از جمله، تسلط یکی از اضداد و یا افراط یکی از آنها بر دیگری، علل خارجی مانند آبها یا محیط، خستگی، یا شکنجه و مانند آن، سلامتی حاصل آمیزش کیفیات مختلف در اندازه‌های مناسب است.

او معتقد بود،که حیوانات فقط از قدرت احساس<ref>Feeling</ref> و انسان هم از قدرت احساس و هم اندیشیدن برخوردار است. اندیشیدن از ادراک حسی<ref>Sensory perception</ref> متمایز و نتیجه عمل امور ناهمانند<ref>Dissimilar</ref> است. در حالی‌که از نظر امپدکلس ادارک حسی بخشی از عمل اندیشیدن و همچنین نتیجه عمل امور همانند می‌باشد. ارسطو و امپدکلس مرکز فعالیت روانی را قلب و آلکمایون مغز انسان می‌دانست. همچنین از نظر او مغز ابزار اصلی اندیشیدن و احساس است. علت خواب ماندن خون در رگهای بزرگ بدن و بیداری حاصل به جریان افتادن آنها است.

نفس فناناپذیر<ref>Immortal</ref> و علت فناناپذیری آن حرکت دائمی آن است. چنانکه ماه و ستارگان و خورشید چنین هستند. همچنین از نظر او اجرام آسمانی همه الهی هستند. علت مرگ انسانها این است که بدن انسان نمی تواند همچون ستارگان آغاز را به انجام پیوند دهد. ولی ستارگان و سایر اجسام آسمانی و امور فناناپذیر دارای خصیصه حرکت‌دوری<ref name=":2">Remotion</ref><ref name=":2" /> و ارتباط آغاز با انجام هستند. پسوخه یا نفس از نظر آلکمایون به معنای یک روح است که در سراسر جهان نفوذ دارد از جهان تا بدن انسان، نفس به کیهان<ref>Cosmos</ref> جان می‌بخشد و ویژگی آشکار آن حرکت مداوم و خود‌انگیخته‌<ref>Spontaneus</ref>ایی است که بر اجرام آسمانی تحمیل می‌کند. او فکر می کرد که بخش هایی از این نفس جهانی در بدن انسان و به خصوص در مغز جای می‌گیرد، جایی که طبیعتاً می‌کوشد همان حرکات دوری را در آن جا نیز اعمال کند. اما با موانع به وجود آمده از سوی ماده بی‌شعوری که درگیر آن شده روبرو می‌شود. سرانجام مشارکت به هم می‌خورد و بدن به‌مثابه یک کل، دیگر نمی تواند انسجام دایره را حفظ کند و نفس فنا‌ناپذیر بدن را ترک می‌کند که در نتیجه بدن از هم می پاشد. وظیفه پزشک حفظ یا بازگرداندن تعادل به بدنی است که ترکیبی از اضداد است. تا نفس در آن شرایط در انجام حرکات طبیعی‌اش با کمترین مانع از سوی بدن مواجه شود. تا زمانی که تعادل حفظ شده باشد، نفس قادر است از طریق حرکات منظم‌اش بر بدن و ادراک و اندیشه تسلط یابد.

منابع:گاتری، دبلیو، کی، سی، ''تاریخ فلسفه‌ی یونان'' ج4، 1376، ترجمه‌ی مهدی قوام صفری، چاپ اول، تهرانف انتشارات فکر روز.
<references />

یهودا آبراوانل

2021-07-17T11:46:40Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «یهودا آبراوانل<ref>Abravanel, Judah</ref>(1530-1470) فیلسوف یهودی. یهودا آبراوانل یا یهودا ل...» ایجاد کرد

یهودا آبراوانل<ref>Abravanel, Judah</ref>(1530-1470)

فیلسوف یهودی. یهودا آبراوانل یا یهودا لئون مدیگو، فرزند دُن اسحاق آبراوانل که پس از اخراج از اندلس در ایتالیا اقامت گزید. او در کتاب ''گفتگوهایی در باره‌ی عشق''<ref>Dialogoues about Love</ref> به شیوه‌ی افلاطونی عشق را به مثابه اصل ساری در عالم می‌داند. به عقیده وی عشق از خداوند به موجودات سریان می‌یابد. و متقابلاً از موجودات به خداوند باز می‌گردد. احتمال می‌رود تصور وی از عشق جهانی<ref>Universal love</ref> تأثیراتی بر مفهوم عشق الهی<ref>Divine love</ref> نزد اسپینوزا<ref>Spinoza</ref> داشته باشد.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه و دین،1399 ، غلامرضا اعوانی و دیگران، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

دن اسحاق آبراوانل

2021-07-17T11:18:39Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «دن اسحاق آبراوانل<ref>Abravanel, Don Issac</ref>(1508-1437) مفسر و فیلسوف یهودی، او در لیسبون پ...» ایجاد کرد

دن اسحاق آبراوانل<ref>Abravanel, Don Issac</ref>(1508-1437)

مفسر و فیلسوف یهودی، او در لیسبون پایتخت پرتغال زاده شد و سپس به شهر طلیطله<ref>Toledo</ref> واقع در اسپانیا مهاجرت کرد و پس از اخراج از آنجا در ایتالیا اقامت گزید. او آثار فلسفی پرشماری تألیف کرد که از جمله آنها می‌توان به تفسیر فصولی از کتاب ''دلالة‌الحائرین'' اشاره نمود. وی در بیشتر آرا و نظریات خود از ابن‌میمون<ref>Maimonides</ref> تبعیت می‌کند؛ هرچند تحت تآثیر اندیشه‌های کرسکاس<ref>Crescas</ref> نیز قرار داشته است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه و دین،1399 ، غلامرضا اعوانی و دیگران، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

کسنوفانس

2021-07-16T12:12:32Z

Smnaghib1343:

کِسِنوفانِس<ref>Xenophanes</ref> (ح ۵۷۰ـ ح ۴۷۰پ‌م)(Xenophanes)

فیلسوف و مصلح اجتماعی یزرگ یونان. او در کولوفون<ref>Kalopphon</ref> در ایالت ایونیا<ref>Ionia</ref> زاده شد، در برابر ایرانیان جنگید و هنگامی که ایونیا تحت سلطه ایرانیان در آمد، در بیست و پنج سالگی به همراه مردم فوکه‌آ <ref>Phokaea</ref>رو به غرب نهاد و در شهر الئا <ref>Elea</ref>در ایتالیا ساکن شد. او مدت 67 سال به آوازه‌خوانی و نوازندگی در کوی و برزن در شهرها و روستاهای دنیای یونانی آن زمان مشغول و شعر‌های فلسفی و غیر فلسفی خود را قرائت می‌کرد، و از آن طریق نیز به نشر افکار و اندیشه‌های خود می‌پرداخت و سرانجام در 92 سالگی در گذشت.

نقل شده که او هزاران بیت شعر در وصف شهر زادگاهش کولوفن و بنیانگذاری شهر الئا سروده بود، که از آنها چیزی باقی نمانده است. ولی از اشعار فلسفی‌اش که نمایانگر ذوق و اندیشه عمیق اوست و همچنین شکوائیه‌هایش که لبریز از نکته و لطایف ارزشمند است، قطعات گرانبهایی باقی مانده است.بخش‌های زیادی از مرثیه‌هایش و نیز شعری به نام ''دربارۀ طبیعت''<ref>''On Nature''</ref> از او برجای مانده‌اند.

'''نقادی اندیشه‌ها و سنت‌های موروثی مردم روزگارش '''

او در اشعارش به نقادی و استهزاء عقاید مردم زمانه‌اش خاصه هومر و هزیود پرداخته و اظهار می‌دارد که هومر و هزیود با اشعار خود نه تنها به مردم چیزی نیآموختند، بلکه آنها را به نوعی تشویق به دزدی و زنا و فریب دادن یکدیگر کردند. او از متصف ساختن خدا به صفات انسانی بیزاری می‌جوید و بیان می‌کند، اگر گاوان و اسبان و شیران نیز دست داشتند خدایان را به شکل خود ترسیم می‌نمودند، همانگونه که انسان‌ها، خدایان را به صورت خود مجسم می‌کنند. و البته هر گروه از طوایف انسانی نیز خدا را به شکل خود در نظر می‌گیرند، چنانکه سیاه‌پوستان خدا را سیاه و با بینی پهن و مردم تراکیا(ترکیه کنونی) آن را با صورت سفید و موی سرخ مجسم می‌نمایند.

او با انتقاد از جنبه‌های دیگر زندگی قومی، همچون اهمیت قهرمانی در مشت‌زنی، کشتی‌گیری، دوند‌گی و ارابه‌رانی و غیره انتقاد کرده توجه فوق العاده به این امور را نهایت بی‌عقلی قلمداد می‌کند. از نظر او مهمترین امور کسب حکمت <ref>Wisdom</ref>است و هیچ پهلوان و قهرمانی را نمی توان با حکیم برابر برابر دانست و برتری نهادن ارزش آنها بر ارزش حکمت عین بی عدالتی است. لذا او هم مقدسات دینی و هم ارزش‌های اجتماعی آنها را به نقد می کشد.

'''نظر او در خصوص خدا '''

حمله او به خدا و خدایان یونانی و مراسم مذهبی اقوام گوناگون‌، نشانگر بی اعتقادی او به خدا و پرستش آن نبود. نقدهای او در جهت تخریب اعتقادات باطل مردم بود. ولی او یک موحد<ref>Monotheist</ref> تمام عیار و یا بر طبق بعضی دیدگاهها او یک همه خدا‌انگار<ref>Pantheist</ref> بود .

او اعتقاد به ذاتی برتر از همه موجودات داشت و آن را می‌پرستید. می‌گفت«خدایی واحد وجود دارد که بزرگ‌تر از همه خدایان و آدمیان است؛ نه در شکل و نه در صورت و نه در اندیشه به موجودات فانی شبیه نیست» گروهی معتقدند که از نظر او این خدا، خالق عالم و بیرون از عالم نیست. بلکه این خدا نفس یا روح جهان و یا عقل کل و یا موجودی بین عقل و جهان مادی می‌باشد. ولی مطلبی که از قول او نقل کردیم بطلان همه آنچه هم اکنون بیان شد و مطلبی که در پی‌ خواهد آمد اثبات می‌کند.

ارسطو در همان رابطه می گوید:«کسنوفانس در حالی که نظر به کل عالم داشت این کل واحد را خدا اعلام کرد». همچنین تیمون<ref>Timon</ref> اهل فلیاس<ref>Phlias</ref> (ح 330 پ‌م) از قول کسنوفانس چنین می‌گوید:«به هر جا که با دیده ذهن می نگرم همه چیز در برابر من منحل می شود و به صورت واحد در می‌آید. حتی افرادی مثل گمپرتس علیرغم دیدگاه غالب خودش در خصوص کسنوفانس و اعتقاد او مبنی بر همه خدا انگاری او، در مواضعی با استناد به سخن کسنوفانس در باره‌ی خدای بزرگ که می‌گوید:« خدا بر همه چیز به نیروی ذهن خود فرمان می‌راند» این سخن او را دلیلی بر دو‌گانه انگاری بین خدا و جهان دانسته است. در فوق نیز ملاحظه کردیم دیدگاه او در خصوص خدا، جهان، خدایان و انسان یک دیدگاه کاملاَ تفکیکی است.

همچنین کسنوفانس خدا را در کلیت ذاتش بینا، شنوا و اندیشنده می‌داند و علاوه بر این خدا را ذاتی می‌داند سرمدی که بی‌حرکت در جایگاهش قرار دارد و در همانجا باقی است و از هر حرکتی بیگانه می‌باشد و سزاوار نیست که به اینجا و آنجا برود.

گمپرتس معتقد است، که کسنوفانس علیرغم انتقادش از مردم، در مواضعی خدا را شبیه انسان‌ها و موجودات مادی تصور کرده است. در این خصوص باید پاسخ داد، ما باید به نارسایی‌های زبان انسان توجه داشته باشیم، چه توصیف موجود معقول، گاهی خواسته و یا ناخواسته انسان را وارد حوزه محسوسات کرده، بیان او شکل گزاره های تشبیهی به خود می‌گیرد، و او برای فرار از این ورطه وارد حوزه تنزیه می شود .

در ثانی درخصوص گفته‌هایی از او که موهم این معنا است که جهان و خدا یکی هستند راه توجیه منطقی کاملاَ باز است. زیرا در فرایند تکاملی اندیشه فلسفی در خصوص خدا ما با قاعده بسیط الحقیقة کله الاشیاء در افلاطون و سپس افلوطین روبرو می‌شویم که در آن اعتقاد در عین برتری و تنزیه خدا از مخلوقات، راه برای همراهی و معیت و حضور خدا با کلیه اشیا باز است و این حضور به معنای یکی بودن خدا و جهان نیست.

'''نظر کسنوفانس در خصوص خدایان'''

گمپرتس معتقد است، از نظر گروهی از محققین کسنوفانس صرفاَ معتقد به خدا است در حالی که از نظر او (گمپرتس) او همچون همه یونانیان از جمله هراکلیت، افلاطون ، ارسطو و آیین ارفه‌ایی<ref name=":0">Orphicism</ref><ref name=":0" /> و سنت یونانی اعتقاد به وجود خدایان دارد . ولی رابطه خدا با خدایان رابطه غالب و مغلوبی نیست بلکه رابطه نظمی قانونی بر همه چیز است. اوریپید<ref>Euripides</ref> بیانات صریحی از قول کسنوفانس در باره‌ی خدا و خدایان فرودست دارد که نشانگر رابطه سلسله مراتبی بین خدا و خدایان جهان است .

'''دیدگاههای او در خصوص علوم طبیعی و اندیشه انسانی'''

علائق کسنوفانس منحصر به فلسفه و مسائل اجتماعی نبود، بلکه به علوم طبیعی، خاصه زمین‌شناسی علاقه خاص داشت. او یکی از قدیمی‌ترین افرادی است که در خصوص مباحث علم زمین‌شناسی به بحث پرداخته است؛ او با مشاهده فسیل‌های ماهی‌ها و سنگواره‌های حیوانی و دریایی به نتایج مهمی دست یافته است. از نظر او تغییرات سطح زمین به مرور صورت گرفته و همچنین خشکی و دریا در ادوار مختلف و به نوبت، آهسته آهسته و مرحله به مرحله، جای خود را به یکدیگر داده‌اند. علاوه براین او معتقد به تحول طبیعی و تدریجی تمدن انسانی بوده و می‌گوید:‌ «خدایان از آغاز همه چیز را به آدمیان فانی نشان نداده‌اند، بلکه خود آدمیان در حال جستجو به تدریج آنچه را بهتر است می‌یابند» این دیدگاه‌ها نشانگر روح دقیق و علمی او است .

منابع:

1-گمپرتس، تئودور، متفکران یونانی ج اول، 1399، ترجمه محمدحسن لطفی، چاپ اول، تهران، انتشارات خوارزمی.

2-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه‌ غلامرضا اعوانی و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

3-هایلند، دریوا، بنیادهای فلسفه در اساطیر و حکمت پیش از سقراط، 1384، ترجمه رضوان صدقی نژاد و کتایون مزدا‌پور، چاپ اول، تهران، انتشارات نشر علم.

 

----

[[Category:ادبیات غرب]]
[[Category:شعر (اشخاص و آثار)]]
[[Category:فلسفه ، منطق و کلام]]
[[Category:فلسفه غرب – اشخاص، آثار و مکاتب]]
<references />

نخستین حوزه کلبی

2021-07-15T19:09:27Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «نخستین حوزه کلبی <ref name=":0">The Early Cynic School</ref><ref name=":0" /> کلبیان یا شاگردان سگ<ref>Dog...» ایجاد کرد

نخستین حوزه کلبی <ref name=":0">The Early Cynic School</ref><ref name=":0" />

کلبیان یا شاگردان سگ<ref>Dog students</ref>، از زمره حوزه‌های کوچک سقراطی منتسب به آنتیستنس<ref name=":1">Antisthenses</ref><ref name=":1" />. این حوزه توسط آنتیستنس از شاگردان سقراط پایه گذاری شد. احتمال داده‌اند، این نام یا از حالت غیر معمول زندگیشان، یا از این‌که آنتیستنس بنیان‌گذار حوزه در کونوسارگس<ref>Kynosarges</ref> تدریس می‌کرد، گرفته شده باشد. آنتیستنس(ح445-365 پ.ش) از پدری آتنی و مادری از بردگان تراکیه متولد شد. این امر می‌تواند علت تدریس او در کونوسارگس باشد، زیرا آن محلی آموزشی برای غیر آتنیان اصیل بود. او در ابتدا از شاگردان گرگیاس، و سپس از هواداران سقراط گردید. از نظر سقراط خیر حقیقی، حکمت بود و دارایی، و مال و منال دنیوی و تحسین آدمیان در مقابل آن جلوه‌ایی بی ارزش داشت. او با قطع نظر از کمال مطلوب سقراطی، یعنی فدا کردن مال برای رسیدن به حکمت، و یا ارزش فوق العاده حکمت در مقابل ثروت، فضیلت را صرفاً بی نیازی از دارائی‌ها و لذات دنیوی، فقدان آرزوها، خواست‌ها و بی‌نیازی کامل می‌دانست. در واقع از نظر او فضیلت مفهومی سلبی بود، لذا جنبه منفی حیات سقراط توسط آنتیستنس به غایت یا هدفی مثبت تغییر یافت. همچنین تأکید استاد(سقراط) بر معرفت اخلاقی<ref name=":2">Moral knowledge</ref><ref name=":2" /><ref name=":2" /> به گونه‌ایی مبالغه‌آمیز توسط او به تحقیر علم و هنر انجامید. بدین‌سان فلسفه کلبی در حقیقت افراط درجنبه‌ایی از زندگی سقراط بود.

آنتیستنس مخالف نظریه مُثُل بود و عقیده داشت که فقط افراد وجود دارند از نظر او هیچ محمولی را نباید به موضوعی غیر از خود موضوع نسبت داد. یعنی به یک فرد فقط می توانیم طبیعت فردی خودش را نسبت دهیم. از نظر او این همانی کامل بین فضیلت<ref name=":3">Virtue</ref><ref name=":3" /> و حکمت<ref>Wisdom</ref> وجود دارد، باید ارزش‌های نوع انسانی را به روشنی شناخت و البته ثروت و شهوات جزء این ارزشها نیستند. فضیلت، حکمت است و تعلیم کردنی، هرچند برای فراگرفتن آن نیازی به استدلال و تفکر دور و دراز نیست. انسان صاحب فضیلت از هیچ یک از شرور زندگی، حتی بردگی آسیبی نمی بیند. او ورای قوانین و قرار داد‌ها است، لااقل قوانین و قراردادهای کشوری که فضیلت را نمی‌شناسد. لذا برخلاف سقراط اطاعت از قوانین دولت‌شهر را لازم و واجب نمی‌دانست. همچنین او دین سنتی و اعتقاد به خدایان را انکار می‌کرد، فقط یک خدا وجود دارد و بالاترین فضیلت، خدمت به اوست، و لذا نماز، دعا، قربانی و معابد را اموری بی‌معنا می‌دانست.

دیوجانس سینوپی<ref>Diogenes of Sinope</ref>( - ح 324 پ.م) دیگر عضو مشهور این نحله است. او از کشور خود تبعید و بیشتر عمر خود را در آتن گذراند. وی به‌طور رسمی خود را سگ می نامیدو زندگی حیوانات را سرمشقی برای زندگی بشر می‌دانست. او زندگی حیوانات و مردم بربر را در مقابل ارزش‌های تمدن هلنی قرار داد. نقل کرده‌اند: که او مدافع اشتراک زنان و کودکان و عشق آزاد بوده و از نظر سیاسی خود را یک فرد جهان وطنی<ref name=":4">Cosmopolitan</ref><ref name=":4" /> می‌دانست. او به آیین‌های قرار دادی توهین می‌کرد و آنچه را می‌بایست به طور خصوصی انجام دهد و حتی آنچه را که نمی بایست به‌طور خصوصی هم انجام دهد، در ملاء عام انجام می داد.

منابع:

1-کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه ج 1 یونان و روم، 1368، ترجمه‌ی سید جلال الدین مجتبوی، چاپ دوم، تهران، انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

حوزه کورنائیان

2021-07-15T18:11:02Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «حوزه کورنائیان<ref>Cyrenaic School</ref> از حوزه‌های کوچک سقراطی منتسب به آریستیپوس کو...» ایجاد کرد

حوزه کورنائیان<ref>Cyrenaic School</ref>

از حوزه‌های کوچک سقراطی منتسب به آریستیپوس کورنی<ref>Aristippus of Cyrene</ref>. آریستیپوس(ح435 - پ‌.م ) او ابتدا با تعلیمات پروتاگوراس آشنا شد و سپس با سقراط مرتبط گردید و تحت تأثیر تعلیمات او قرار گرفت. او با این دیدگاه پروتاگوراس که حواس به ما معرفت یقینی می‌دهد موافق بود، اما اعتقاد داشت این خصوصیت حواس، در مورد اشیاء فی نفسه و آگاهی‌های دیگران صدق نمی کند. لذا احساس‌های شخصی<ref>Subjective sensations</ref> باید پایه و اساس رفتار عملی قرار گیرد. از نظر آریستیپوس غایت رفتار انسان باید کسب لذت باشد. احساس در آدمی بر اثر حرکت ایجاد می شود. حرکت ملایم، احساس لذت، حرکت تند، احساس درد و بی حرکتی فقدان لذت و درد را همراه دارد. بنابر این غایت اخلاقی که لذت است، غایتی مثبت می‌باشد. ولی سقراط فضیلت را تنها راه سعادت و نیکبختی و غایت زندگی می‌دانست و غایت بودن لذت را نفی کرده بود.

کورنائیان لذت جسمانی<ref>Phsical pleasure</ref> را بر لذت عقلانی<ref>Rational pleasure</ref> به خاطر شدّت و قوت آن برتری می‌نهادند. البته مرد خردمند در انتخاب خود از لذت باید آگاهی و شناخت آینده را در نظر بگیرد. همچنین باید از افراط و زیاده‌روی در کسب لذات، که به درد و رنج منجر می شود و نیز ولنگاری که باعث مجازات از طرف دولت یا محکومیت عمومی خواهد شد خودداری کند. پس انسان خردمند برای اینکه از لذت هرچه بیشتر برخوردار گردد، باید داوری داشته باشد که به ارزیابی لذت‌ها بپردازد و همچنین سعی کند گرفتار و اسیر لذات نگردد. به این دلیل که افراط در لذتگرایی، درد ورنج به دنبال دارد. انسان باید آمال خود را محدود سازد تا با‌خوشی و خرمی و قناعت روزگار را بگذراند .

تناقض در تعالیم آریستیپوس بین اصل لذت آنی و اصل داوری، به اختلاف نظر، در میان شاگردان او منجر شد. به طوریکه یکی از شاگردان او به نام تئودُرُس ملحد اعلام کرد فقط داوری و عدالت خیرند، و ارضای شهوات نفس غیر قابل اعتنا و بی اهمیت بوده و خرسندی روح، سعادت و لذت حقیقی است. هگزیاس شاگرد دیگر او، خواستار بی‌تفاوتی و بی اعتنایی نسبت به ارضای شهوات نفس بود، لیکن در باره مصائب زندگی و عدم امکان نیل به سعادت و نیکبختی چنان متقاعد شده بود که بر مفهوم منفی غایت زندگی، یعنی فقدان درد و غم، تأکید می‌کرد.

آنیکرس با تأکید بر جنبه مثبت مذهب کورنائی، لذت مثبت و در واقع ارضای شهوات نفس را غایت زندگی دانست. ولی عشق به خانواده، دوستی و فداکاری برای میهن و حتی کشته شدن برای آن را جزء این مجموعه لذات می‌دانست. دیدگاه او در خصوص دوستی با نظر تُئودُرُس تفاوت دارد از نظر تئودرس خردمندان خود بسنده هستند و نیازی به دوست ندارند در حالی که از نظر او چنین نیست .

منابع:

1-کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه ج 1 یونان و روم، 1368، ترجمه‌ی سید جلال الدین مجتبوی، چاپ دوم، تهران، انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

حوزه الیسی - ارتریائی

2021-07-13T14:33:11Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «حوزه الیسی - ارتریائی<ref>The Elean- Eretrian School</ref> ازحوزه‌های کوچک سقراطی منتسب به ف...» ایجاد کرد

حوزه الیسی - ارتریائی<ref>The Elean- Eretrian School</ref>

ازحوزه‌های کوچک سقراطی منتسب به فیدون ِالیسی<ref>Phaedo of Elis</ref> و مِنِدِمُس اِرِتریائی<ref>Monedemus of Eretria</ref>. فیدون الیسی همان فیدون ''محاوره فیدون'' می‌باشد، که معروف است که شاگرد سقراط بوده است. او در استفاده از فن جدل شبیه مگارائی‌ها بود، یعنی سعی می کرد، از طریق احاله به امر محال وجود چیزی را انکار و مخالف آن را اثبات کنند. مندمس، به علم اخلاق اشتغال داشت، و به وحدت فضیلت و معرفت معتقد بود.

منابع:

1-کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه ج 1 یونان و روم، 1368، ترجمه‌ی سید جلال الدین مجتبوی، چاپ دوم، تهران، انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

حوزه مگارا

2021-07-13T13:54:02Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «حوزه مگارا<ref>Megara area</ref> یکی از حوزه های کوچک سقراطی منتسب به اقلیدس مگارائی<re...» ایجاد کرد

حوزه مگارا<ref>Megara area</ref>

یکی از حوزه های کوچک سقراطی منتسب به اقلیدس مگارائی<ref>Euclic of Megara</ref>. اقلیدس مگارائی(که نباید او را با ریاضی‌دان معروف اشتباه کرد) ظاهراً یکی از شاگردان سقراط بوده است. چنانکه- اگر این داستان درست باشد- وی پیوند دوستی خود را با سقراط ادامه داد و علیرغم ممنوعیت ورود شهروندان مگارائی به آتن، در تاریکی با لباس زنانه وارد شهر شد. وی در مرگ سقراط حاضر بود و پس از آن واقعه، افلاطون و سایر دوستان سقراط با اقلیدس به مگارا پناهنده شدند. اقلیدس ظاهراً با نظریه الئائیان آشنا بود و سپس تحت تأثیر اخلاق سقراطی که در آن «واحد<ref>The unit</ref>» به عنوان «خیر<ref>Good</ref>» تصور می‌شد. تغییر عقیده داد. او فضیلت را نیز به عنوان یک وحدت می‌نگریست. بنابر نظر دیوگنس لائرتیوس<ref>Diogenes Laertius</ref>، اقلیدس ادعا می کرد، که «واحد» با نام های بسیار شناخته شده است، و واحد را با خدا و عقل یکی می گرفت. او وجود یک اصل متضاد با خیر را انکار می‌کرد، چه چنین اصلی اگر باشد کثرت خواهد بود که بنابر نظر الئائیان کثرت چیزی جز توهم نیست. لذا می‌توانیم بگوییم وی علیرغم تأثیری که از سقراط گرفته بود، هوادار سنت الئائی نیز باقی مانده بود.

فلسفه مگاری، مخصوصاً تحت تأثیر ابولیدس<ref>Eubulides</ref>، به فن جدل و مباحثه که دلائل هوشمندانه و گوناگونی را به هم در می‌آمیخت تا از طریق احاله‌ی به محال یک نظر را ردّ کند تبدیل و گسترش یافت. فیلسوف دیگر حوزه مگارا، دیودُرُس کُرُنوس<ref>Diodorus Cronus</ref>، واقعی را با ممکن یکی گرفت، این قضیه در زمان‌ اخیر توسط نیکلای هارتمانی برلنی<ref>Nicoli Hart maan of Berlin</ref> تکرار شده است. واقعی با ممکن بر این اساس یکی است که آنچه بالفعل اتفاق می‌افتد وابسته به مجموعه شرایط خاصی است و با وجود آن شرایط هیچ چیز دیگری اتفاق نمی افتد. یکی از مگاریان معروف، استیلپون <ref>Stilopo</ref>مگارائی بود، که در حدود سال 320 پ. م در آتن تدریس می‌کرد. لیکن بعدها تبعید شد. وی مخصوصاً به علم اخلاق اشتغال می ورزید، و نظریه بی نیازی را در ارتباط با بی قیدی پرورش داد. وقتی از او پرسیدند که در تاراج مگارا چه چیز را از دست داده است، جواب داد که او کسی را ندیده است که در حال حمل کردن حکمت یا معرفت باشد. زنون رواقی<ref>Zeno Stoic</ref> شاگرد استیلپون بود.

منابع:

1-کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه ج 1 یونان و روم ، 1368، ترجمه‌ی سید جلال الدین مجتبوی، چاپ دوم، تهران، انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

حوزه های کوچک سقراطی

2021-07-11T13:44:05Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «حوزه‌های کوچک سقراطی<ref>Small Socratic spheres</ref> حوزه‌های فلسفی مرتبط با تعالیم سقر...» ایجاد کرد

حوزه‌های کوچک سقراطی<ref>Small Socratic spheres</ref>

حوزه‌های فلسفی مرتبط با تعالیم سقراط. عبارت «حوزه‌های کوچک سقراطی» را نباید به این معنا گرفت که سقراط حوزه‌ی معیّنی تأسیس کرد. بی‌شک وی امیدوار بود که دیگرانی یافت شوند که کار انگیختن اذهان آدمیان را ادامه دهند، لیکن وی گروهی شاگرد گرد خود جمع نکرد تا به آنها میراثی از نظریات معیّن و مشخص بسپارد. اما متفکران مختلفی که کم و بیش شاگردان سقراط بودند، بر این و آن نکته از تعلیم او تآکید کردند، و همچنین آن را با عناصری که از دیگر منابع که گلچین کرده بودند در آمیختند. از این رو پر‌اشتر آنان را «سقراط گرایان یک بعدی<ref>One-dimensional Socrates</ref>» می نامد، نه به این معنی که این متفکران فقط تعالیم خاصی از سقراط را بازسازی کردند، بلکه به این معنی که هریک از آنان ادامه فکر سقراط در جهت خاصی بود، و در عین حال در آنچه از فلسفه‌پردازیِ پیشتر گرفته بودند تغییراتی دادند تا آن را با میراث سقراط هماهنگ سازند. بنابراین از جهاتی استعمال نام مشترک «حوزه های کوچک سقراطی» مایه‌ی تأسف است، اما آن را می توان بکار برد، به شرط آنکه این طور فهمیده شود که ارتباط بعضی از این متفکران با سقراط جز ارتباط کم و ضعیفی نبوده است.

منابع:

1-کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه ج 1 یونان و روم ، 1368، ترجمه‌ی سید جلال الدین مجتبوی، چاپ دوم، تهران، انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

فرانسیس الینگوود آبوت

2021-07-06T08:06:22Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «فرانسیس الینگوود آبوت<ref>Abbot, Frances Ellingwood</ref>(1903-1836) فیلسوف دین آمریکایی. او در ب...» ایجاد کرد

فرانسیس الینگوود آبوت<ref>Abbot, Frances Ellingwood</ref>(1903-1836)

فیلسوف دین آمریکایی. او در بوستن متولد شد و در دانشگاه هاروارد و مدرسه میدویل (شیکاگو) تحصیل کرد. کشیش مجامع موحد در نیوهمپشیر و اُهایو و سردبیر نشریه ا''یندکس'' که بعدها به ''مونیست'' تغییر نام یافت، در سال 1888 به عنوان جانشین جوسیارویس در دانشگاه هاروارد به تدریس پرداخت. مهم ترین آثار فلسفی ''خداشناسی علمی''(1885)، ''راه خروج از مذهب لاادریه''(1890) و فلسفه قیاسی در دو مجلد(1906) است.

آبوت با جمع و تلفیق آرای داروین و کانت و با انتقاد از هگل، به تأسیس نظریه‌ای پرداخت که خود آن را مذهب اصالت واقع علمی<ref>scientific realism</ref> می‌نامید، و عقیده داشت روابط و نسب عینی‌اند و میان وجود و معرفت هم در خود ما و هم در ذات و طبیعت، نوعی تضایف پویا<ref>dynamic corrrlation</ref> برقرار است. بدین معنی مذهب اصالت واقع علمی متضمن نوعی خداشناسی علمی<ref>Scientific theology</ref> خواهد بود. آبوت در آخرین اثر خود افزون بر بسط اخلاق کانتی، نظریه‌ای به نام نظامی واحد و جهانی ارائه می‌دهد که در برگیرنده وحدت هستی، شناخت و عمل است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

مرگ خدا

2021-07-06T06:14:08Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «مرگ خدا<ref>Death of God</ref> اصطلاحی مبنی بر عدم وجود خدا. این ادعا که خدا مرده است، ا...» ایجاد کرد

مرگ خدا<ref>Death of God</ref>

اصطلاحی مبنی بر عدم وجود خدا. این ادعا که خدا مرده است، ابتدا در قرن نوزدهم توسط مینلندر<ref>Mainlander</ref> و سپس نیچه<ref>Nietzche</ref> و سارتر <ref>Sarte</ref>مطرح کردند. به نظر می رسد این دعوی شیوه‌ی زنده پر شوری برای این موضوع است که خدایی وجود ندارد و اعتقاد به او دیگر اعتبار خود را از دست داده است. در سالهای اخیر گروهی از متألهان امریکایی معتقد به مرگ خدا دو باره این دعوی را زنده کرده‌اند. آنها دیدگاه خود را الهیات بنیادی<ref>Fundamental theoloy</ref> می‌نامند و می‌خواهند با قطع نظر از وجو خداوند، دیندار باشند؛ در حالی در خلائی مقدس دیندار می‌مانند.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

مکتب ملطی

2021-07-05T07:12:57Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «مکتب ملطی<ref>Miletos School</ref>(ح ق.6-7 پ.م) نام مکتبی فلسفی در ملطیه واقع در آسیای صغیر...» ایجاد کرد

مکتب ملطی<ref>Miletos School</ref>(ح ق.6-7 پ.م)

نام مکتبی فلسفی در ملطیه واقع در آسیای صغیر. فیلسوفان این مکتب از اهالی شهر ملط واقع در ایونیه در جنوب غربی آسیای صغیر <ref>Asia minor</ref>بودند. نقطه محوری تلاش فلسفی آنها تعیین مادة المواد یا ماده اصلی جهان<ref>The main material of the world </ref> بود. این مکتب از سه عضو اصلی تشکیل شده بود. طالس<ref>Thales</ref>، آناکسیمندروس<ref>Anaxmendros</ref> و آناکسیمنس<ref>Anaximenes</ref>، آناکسیمندروس شاگرد طالس و آناکسیمنس نیز شاگرد آناکسیمندروس محسوب می‌گردید. طالس آب را مادة المواد می دانست و معتقد بود که همه چیزها از آن ساخته شده‌اند.دلایل گوناگونی برای این اعتقاد طالس ذکر کرده اند از جمله: ارسطو حدس می زند که ممکن است مشاهده این امر که همه موجودات زنده و آنچه از آن تغذیه می کنند مرطوب هستند او را به این نتیجه‌گیری رهنمون ساخته باشد. علت محتمل دیگر این بود که آب به وضوح در برابر چشمان طالس به بخار و یخ تبدیل می‌گردید و همچنین زمانی که در مصر زندگی می کرده مشاهده می نموده که پس از پایان طغیان رود نیل، کرم هایی در ساحل بوجود می آیند. آناکسیماندروس بر خلاف طالس مادة المواد را خنثی دانسته و آن را بیکران و تعریف ناپذیر (به یونانی آپایرون<ref>Apeiron</ref>) می نامیده است. این واژه یونانی که آناکسیمندروس به کار می برد، اغلب به معنای «نامتناهی» است اما این معنا برای آن زیاد است. او شاید فکر می کرد که ماده اساسی او برای همیشه در فضا گسترده شده است. آنچه ما می‌دانیم این است که او فکر می کرد که این ماده آغاز و پایان زمانی نداشته و به نوع یا دسته خاصی از اشیا نیز تعلق ندارد. احتمالاَ تعبیر «ماده فناناپذیر» به آنچه ما از آن می‌فهمیم نزدیکتر باشد. بعدها ارسطو این مفهوم را به ماده اولی خودش تغییر داد. استدلال او (آناکسیمندروس)این بود که اگر آب یا یکی از عناصر دیگر مانند، آتش، هوا، خاک عنصر اصلی باشد، آن عنصر اصلی عناصر دیگر را تسخیر می‌کند و آنچه در نهایت باقی می‌ماند آن عنصر اصلی است، ولی چنانکه ملاحظه می کنیم چنین اتفاقی تاکنون نیآفتاده است.

آناکسیمنس، معتقد بود که مادة المواد هوا است، هوا وقتی ثابت است محسوس نیست. اما وقتی به جنبش در می آید و متراکم می شود، ابتدا به باد، بعد به ابر و بعد به آب و نهایتاَ به گل و سنگ مبدل می‌گردد. هوا وقتی هم که رقیق می‌شود به آتش تبدیل می شود و به این ترتیب اشکال مختلف عناصر کامل می‌شوند. بدین طریق، ترقیق و تراکم مثل شعبده بازان می‌توانند همه چیز را از هوا بیرون بکشند .

در زمینه کیهان‌شناسی نیز تفاوت‌هایی بین دیدگاه ملطیان وجود دارد. از نظر طالس زمین بر روی آب قرار دارد، مثل تنه درختی که در یک رود شناور است. از نظر آناکسیمندروس زمین به شکل یک استوانه و در فضا شناور است و فاصله آن با همه چیز مساوی است. دیدگاه آناکسیمنس در زمینه کیهان‌شناسی<ref>Cosmology</ref> به طالس نزدیکتر است او فکر می‌کرد زمین روی هوا قرار دارد و هوا تکیه‌گاه زمین می‌باشد. همچنین تالس و سایر فیلسوفان ملطی معتقد به زنده‌انگاری مواد بودند. آنها اعتقاد داشتند که ماده دارای حیات یا احساس است. این فلاسفه حیات یا جان را را به جوهر نسبت می دادند و بر همین اساس تالس بر این نظر بود که خدا در همه چیز یعنی در همه تعینات ماده حضور دارد .

دانشمندان ملطی هنوز طبیعی‌دان واقعی نشده بودند اما اسطوره نویس هم نبودند. آنان هنوز دوران اسطوره را پشت سر نگذاشته بودند ولی داشتند از آن دور می شدند . همچنین آنان فیلسوف حقیقی هم نبودند مگر اینکه «فلسفه» را علمی بدانیم که در آغاز راه بوده است . آن‌ها از تحلیل مفهومی و برهان‌های پیشینی<ref>A priori argument</ref>، خیلی کم استفاده می‌کردند که سرمایه‌ای برای فیلسوفان بعدی، از افلاطون تا روزگار حاضر شد. انان نظریه‌پردازنی بودند که نظریه‌های‌شان ترکیب قوی و غنی از عناصر فلسفی، علمی و دینی بود.

منابع:

1-راسل، برتراند، ''تاریخ فلسفهٔ غرب، 1373،'' ترجمهٔ نجف دریابندری، چاپ ششم، تهران، انتشارات کتاب پرواز

2-فروغی، محمدعلی، ''سیر حکمت در اروپا، 1383،'' چاپ اول، تهران: انتشارات هرمس.

کریستیان اچ وایسه

2021-07-04T12:54:35Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «کریستیان اچ وایسه(1866-1801) فیلسوف آلمانی متولذ لایپزیگ. او تحصیلات خود را در لا...» ایجاد کرد

کریستیان اچ وایسه(1866-1801)

فیلسوف آلمانی متولذ لایپزیگ. او تحصیلات خود را در لایپزیگ به اتمام رساند و در همانجا به تدریس اشتغال ورزید. او در ابتدا هگلی مشرب بود؛ اما از وحدت وجود<ref>Pantheism</ref> و عقل گرایی انتزاعی آن سرخورده شد و به همراهی پسر فیشته نظامی فلسفی موسوم به «خداشناسی نظری<ref>speculative theism</ref>» بنا کرد. نکتهی اصلی در این نظام دوری جستن از یکی دانستن خدا و امر مطلق بود . او برای وحی و تاریخ در تفکر فلسفی در باره‌ی الوهیت نقش قائل بود. انسان شخص آزاد متناهی دانسته می‌شد که در مرکز آن شخص نامتناهی خداوند قرار دارد .

آثار اصلی او ،''مفهوم الوهیت''<ref>The Idea Of Divine</ref>(1833)، ''اوصاف اصلی مابعدالطبیعه''<ref>Main Features of Metaphysics</ref>(1835)، ''فلسفه جزمی یا فلسفه مسیحیت''<ref>Dogmatic Philosophy or the Philosophy OF Chrictianity</ref>، در سه جلد(1862-1855) و ر''وانشناسی و عقیده به بقای نفس'' (1869) است.

والنتین وایگل

2021-07-04T11:55:30Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «والنتین وایگل<ref>Weigl, Valentin</ref>(1533-1588) عارف آلمانی و کشیش لوتری. او در گروسنهاین<...» ایجاد کرد

والنتین وایگل<ref>Weigl, Valentin</ref>(1533-1588)

عارف آلمانی و کشیش لوتری. او در گروسنهاین<ref>Grossenhain</ref> به دنیا آمد. او کشیش لوتری متأثر از آرا و عقاید سباستین فرانک<ref>Sebastian Frank</ref>، پاراسلسوس<ref>Paracelsus</ref> و فرقه محبان خدا<ref>Friends of God</ref> بود. وایگل میان معرفت غیر اصیل و اصیل <ref>authentic</ref>فرق می نهاد و اولی را مبتی بر ادراک حسی <ref>sense-preception</ref>و دومی را مبتنی بر تأمل باطنی<ref>internal reflection</ref> می دانست که موجب معرفت به خود، عالم و خداوند می‌شود. معرفت اصیل مستلزم اشراق<ref>illumination</ref> عرفانی و تصرف خداوند در نفس انسان است. او برخی از آثار خود را به آلمانی و برخی دیگر را به لاتین تألیف کرده است .

آثار اصلی او، ''دو رساله سودمند''<ref>The Two Useful Treatise</ref> (1570)، ''کتاب کوچک حیات بهجت‌آمیز''<ref>The Little Book of Beatific Life</ref> (1571)، ''دفاعیه''<ref>Apology</ref> (1572)، ''تفسیر مبانی ایمان''<ref>The Basic Commentary On Faith</ref> (1576)، ''در باب حیات مسیح'' <ref>On THE Life of Christ</ref>(1578) ''و گفتگو در باب مسیحیت''<ref>Dialogue on Christianity</ref> (1584) است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

آلفرد وبر

2021-07-04T10:57:21Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «آلفرد وبر<ref>Weber,Alferd</ref>(1868-1958) جامعه‌شناس آلمانی و برادر کوچکتر ماکس وبر، او...» ایجاد کرد

آلفرد وبر<ref>Weber,Alferd</ref>(1868-1958)

جامعه‌شناس آلمانی و برادر کوچکتر ماکس وبر، او در ارفورت<ref>Erfurt</ref> به دنیا آمد، و تحصیلات خود را در برلین و پراگ به پایان رساند و در هایدلبرگ به تدریس پرداخت. او میان «فرایند تمدن» و «فرایند فرهنگ» فرق می نهاد و اولی راتراکمی و مدام و دومی را گهگاهی، غیر مداوم و غیر قابل پیش بینی می دانست. به عقیده وی فرهنگ حاصل «تعالی درونی<ref>immannent transcendence</ref>» انسان است و بر حسب قانون علّی<ref>Casual law</ref> نمی‌توان به تحلیل آن پرداخت.

آثار اصلی او، جامعه شناسی فرهنگ<ref>Principles of Culture Sociology</ref> (1920-1921)، تاریخ فرهنگی به مثابه‌ی جامعه شناسی فرهنگ<ref>Cultural History as Clture Sociology</ref> (1935) و امر تراژیک و تاریخ<ref>The Tragic and History</ref> (1943) است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
<references />

آبلار، پیر (۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)

2021-07-03T13:16:48Z

Smnaghib1343:

{{جعبه زندگینامه
|عنوان =پیر آبلار
|نام =Pierre Abelard
|نام دیگر=
|نام اصلی=
|نام مستعار=
|لقب=
|زادروز=پاله ۱۰۷۹م
|تاریخ مرگ=۱۱۴۲م
|دوره زندگی=
|ملیت=فرانسوی
|محل زندگی=
|تحصیلات و محل تحصیل=
| شغل و تخصص اصلی =فیلسوف
|شغل و تخصص های دیگر=موسیقی دان و آهنگساز
|سبک =
|مکتب =
|سمت =کشیش کلیسای نوتردام پاریس، رییس مدرسه کلیسای نوتردام (۱۱۱۵م)، راهب بزرگ دیری در برتانی
|جوایز و افتخارات =
|آثار =تاریخ تیره بختی های من (زندگی نامه خودنوشت)
|خویشاوندان سرشناس =
|گروه مقاله =فلسفه، منطق و کلام
|دوره =
|فعالیت های مهم =
|رشته =
|پست تخصصی =
|باشگاه =
}} [[File:10018400.jpg|thumb|آبِلار، پيِر]][[File:10018400-1.jpg|thumb]] آبِلار، پیِر (۱۰۷۹ـ۱۱۴۲)(Abelard, Pierre) فیلسوف، منطق‌دان، و متألّه مَدرسی فرانسوی. رابطۀ‌ عاشقانه‌اش با شاگردش [[هلوییز|هلوئیز]]<ref>Héloïse</ref> از ماجراهای رسوایی‌برانگیز [[قرون_وسطا|قرون وسطا]] شد. تفصیل احوال او در زندگی‌نامۀ خودنوشتش با عنوان ''تاریخ تیره‌بختی‌های من''<ref>''Historia Calamitatum Mearum/The History of My Misfortunes''</ref> به تفصیل آمده است. او در آن کتاب جریات پنجاه سال اول زندگی خود را گزارش کرده است. منظور از مصائب و تیره بختی‌ها الزاماَ و انحصاراَ ناراحتی های عاطفی و جسمانی که بر او وارد شده نبوده و فاجعه های دیگر از قبیل ممنوعیت تدریس و توبیخ و آتش زدن آثار و غیره نیز آورده شده است. البته رساله تاریخ تیره بختی های من تا حدّی جنبه توبه‌نامه نیز دارد. آبلار یکی از پیشگامان تحولی است که یک قرن بعد از او موجب پیدایش افکار بسیار مهمی در کلام مسیحی مثلاَ در نزد آلبرت کبیر و طوماس گردید و همچنین می توان او را به معنای واقعی یکی از اسلاف اصالت عقل، در دوره های جدیدتر دانست. آبلار در پاله<ref>Pallet</ref>، نزدیک [[نانت|نانت]]<ref>Nantes</ref>، متولد شد. به مقام کشیشی [[نتردام،_کلیسا|کلیسای نوتردام]] [[پاریس،_شهر|پاریس]] منصوب شد و در ۱۱۱۵م ریاست مدرسۀ کلیسا را نیز برعهده گرفت. وقتی‌که رابطۀ‌ عاشقانۀ او با هلوئیز و ازدواج پنهانی‌شان، اندکی پس از تولد فرزند پسرشان، برملا شد، همسرش به صومعه رفت. آبلار به تحریک عموی هلوئیز، کشیشی با نام [[فولبر،_قدیس_(ح_۹۶۰ـ۱۰۲۸م)|فولبر]]<ref>Fulbert</ref>، اخته شد و به جرگۀ راهبان پیوست. یک سال بعد، با ازسرگرفتن تدریس، به ارتداد متهم شد و در نوژان<ref>Nogent</ref> عزلت گزید؛ در آن‌جا نمازخانۀ پاراکله ([[فارقلیط|فارقلیط]])<ref>Paraclete</ref> را بنا کرد و بعدها راهب بزرگ دیری در [[برتانی|برتانی]]<ref>Brittany</ref> شد. او موسیقی‌دان و آهنگساز هم بود، ترانه‌هایی برای هلوئیز، پلانکتوس<ref>Planctus</ref> و سوگ‌نامه‌هایی لاتینی تصنیف کرد.

<big>دیدگاه او در خصوص کلیات</big>

اولین آثار آبلار، به مسائل منطقی اختصاص داده شده ، نزاع در مسئله کلیات و موضع خاصی که آبلار در خصوص آن اتخاذ کرده از مسائل مهمی است که در این آثار مطرح گردیده است. آبلار بیشتر علاقه به مشرب ارسطو و خاصه به منطق او داشت، ولی از سویی او به افلاطون و مشرب فکری او نیز بی علاقه نبود، به طوریکه در نزد او صور مثالی« جنس» و «نوع» در علم خداوندی وجود دارند. مسئله‌ای که به نظر هم‌روزگاران آبلار از همه مهمتر بود ، مسئله کلیات بود. آبلار که از تعالیم دو استاد اول، یعنی روسلین اسم‌گرا و و یلیام شامپویی واقع گرا، ناخرسند بود راهی میانه را ارائه داد. او از طرفی می گوید، بی معنی است که بگوییم آدام و پیتر جز واژه «انسان» هیچ اشتراک دیگری باهم ندارند؛ به خاطر شباهتشان به هم، اسم انسان، برای هریک از آن ها بکار می رود. از طرفی هم بی معنی است که بگوییم موجودی جوهری، یعنی نوع انسان وجود دارد که در تمامیت خود در هر فرد حضور دارد؛ چون ‌در این حالت سقراط با افلاطون باید یکی باشد و لازم می‌آید این فرد واحد در آن واحد در دو مکان متفاوت باشد. شباهت، مثل اسب یا کلم چیزی جوهری نیست و فقط افراد هستندکه وجود دارند. آبلار می‌گوید انسان‌بودن آنها نه یک چیز عینی بلکه یک وضعیت است که علت مشترک به‌کار‌بردن نام انسان برای نوع انسان است.

هم اسم‌گرایی و هم واقع‌گرایی نتیجه ناکافی بودن تحلیل آن چیزی است که واژه بر آن دلالت می کند. واژگان به دو نحو بر چیزی دلالت می کنند ؛ یکی اینکه به معنای اشیا و یکی اینکه به معنای افکار هستند. واژگان دقیقاَ با فراخواندن افکار مناسب و مفاهیمی که ذهن تحت آنها اشیا را در جهان شکل می‌دهد، به معنای اشیا هستند. ما این مفاهیم را با بررسی تصاویر ذهنی حاصل می کنیم اما مفاهیم چیزی غیر از تصاویر هستند. همین تصاویرند که ما را قادر به سخن گفتن در باره‌ی اشیا و تبدیل اصوات به واژگان با معنا می‌کنند. غیر از واژه کلی «انسان» انسان کلی دیگری وجود ندارد -که مرتبه حقیقت در اسم گرایی است. اما بر خلاف نظر روسلین، اسم انسان صرفاَ باد هوا نیست - فاهمه ما ان را تبدیل به یک اسم کلی می‌کند. همان‌طور که مجسمه‌ساز سنگ را تبدیل به تندیس می‌کند، عقل ما هم صدا را تبدیل به واژه می‌کند. بدین معنا می‌توان گفت که کلیات، آفریده‌های ذهن‌اند. به این دیدگاه که منکر وجود کلیات در عالم خارج بوده و آن ها را صرفاَ مفاهیمی می‌داند که ذهن اشیا را در جهان خارج شکل داده و قالب‌بندی می‌کند،اصالت مفهوم .یامفهوم‌گرایی می گویند

او بر اهمیت عقل در اعتقاد دینی تأکید کرد و با کاربرد ماهرانۀ منطق و جدل در آموزه‌هایی مانند [[تثلیث|تثلیث]]<ref>Trinity</ref> و [[کفاره|کفاره]]، روحی تازه به مباحث الهیات دمید، هرچند مخالفت‌هایی نیز برانگیخت. آبلار، هنگامی‌که برای دفاع از خود در برابر اتهام ارتداد عازم رم بود، در راه جان باخت. وقتی هلوئیز در ۱۱۶۴م درگذشت، او را در پاراکله در کنار آبلار به خاک سپردند؛ در ۱۸۱۷، بقایای اجساد آن‌ها به گورستان [[پرلاشز|پر ـ لاشز]]<ref>Père-Lachaise</ref> انتقال یافت.

منابع:

1-Moser,Paul K, The shortter roulege encyclopedia of philosophy,2005,edited by Craig Edward, published by Routlege

2-کنی، آنتونی، تاریخ فلسفه غرب ج دوم، 1398، ترجمه رضا یعقوبی، چاپ اول، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.

3-مجتهدی، کریم، فلسفه در قرون وسطی، 1375، چاپ اول، تهران، انتشارات امیر کبیر.

 

----

[[Category:فلسفه ، منطق و کلام]]
[[Category:فلسفه غرب – اشخاص، آثار و مکاتب]]
<references />

خوان دو ماریانا

2021-07-01T18:44:33Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «خوان دو ماریانا<ref>Mariana,Juan de</ref>(1624-1535) مورخ و فیلسوف اجتماعی اسپانیایی، ماریا...» ایجاد کرد

خوان دو ماریانا<ref>Mariana,Juan de</ref>(1624-1535)

مورخ و فیلسوف اجتماعی اسپانیایی، ماریانا مقدم بر نظریه‌پردازان اجتماعی بعدی به‌ارائه نظریه‌ی قرارداد اجتماعی<ref>Social Contract Theory</ref> پرداخت و بر این عقیده بود که خواست و اراده مردم از چنان اقتداری برخوردار است که می تواند به برکناری پادشاه ناصالح بینجامد. او همچنین مالکیت را ریشه منازعات اجتماعی می‌دانست .

آثار اصلی او ''تاریخ اسپانیا'' در بیست جلد (1592)، ده جلد دیگر ادامه همان کتاب (1605) و ''در باره‌ی پادشاه و تعلیم و تربیت پادشاه'' (1599) است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
<references />

مارانوها

2021-07-01T18:41:16Z

Smnaghib1343: صفحه‌ای تازه حاوی «مارانوها<ref>Marranos</ref> اصطلاحی خاص برای مسلمانان و یهودیان مسیحی شده، لغت مارا...» ایجاد کرد

مارانوها<ref>Marranos</ref>

اصطلاحی خاص برای مسلمانان و یهودیان مسیحی شده، لغت مارانو از لغت عربی محرم به معنی حرام شده گرفته شده است. , به آن دسته از یهودیان و عرب‌هایی گفته می‌شود که در زمان پیروزی مجدد اسپانیایی‌ها یعنی قرن پانزدهم میلادی به بعد زیر فشار یا برای فرار از شکنجه مجبور به قبول مسیحیت شدند. و از نظر توده مردم چون این مسیحیان جدید از نژادی متفاوت بودند و دارای روحی کثیف محسوب می‌گردیدند.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه،1399، ترجمه، اعوانی، غلامرضا و دیگران ، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

دیونوسیوس آریوپاگوسی

2021-07-01T13:35:16Z

Smnaghib1343:

دیونوسیوس آریوپاگوسی (ح ۵۰۰م)(Dionysius the Areopagite)متألّه عارف مسیحی. مشهور به دیونوسیوس دروغین<ref>Pseudo-Dionysius
</ref>؛ زیرا با دیونوسیوسی که او را پولس<ref>Paul
</ref> به دین مسیح درآورد (اعمال<ref>Acts</ref>، ۱۷: ۳۴) مشتبه شده است. در اوایل قرن ۶م نامه‌هایی به امضای او پیدا شد که موضع مونوفیزیتی (تک‌سرشت‌باورانه)<ref> Monophysite</ref> را تقویت کرد. اعتبار نامه‌ها مورد تردید است، با این حال نفوذ فراوانی در کلیساهای غرب و شرق پیدا کرده است. هدف این نوشته ها ایجاد تألیفی بین مسیحیت و فلسفه نوافلاطونی<ref>New Platonic Philosophy</ref> بود، و این باور خطا که این نوشته‌ها در زمان رسولان تألیف شده‌اند، به افزایش نفوذ و اعتبار آنها کمک کرد. انسان با کنار گذاشتن عقل و ادراک خود به خداوند تقرب می جوید، و به ظلمتی وارد می‌شود که او با «پرتو ظلمت الهی» از آن نجات خواهد یافت، و به معرفت وجودی نایل می شود که در وحدت مطلق خود ورای هر توصیفی است. ترجمه آثار دیونوسیوس آریوپاگوسی به‌دست اریگنا <ref>Eriugena</ref>در قرن نهم ، الگوی بلاغی را برای بخش اعظم نوشته‌های عرفانی بعدی فراهم ساخت.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه و دین، اعوانی،1399، غلامرضا و دیگران، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

 

----

[[Category:ادیان و فرقه های غیراسلام]]
[[Category:مسیحیت – اشخاص و عناوین]]
<references />

رهاشدگی

2021-07-01T11:03:12Z

Smnaghib1343:

رهاشدگی<ref>Abandonment</ref>

(یا: یله‌گی) یکی از مفاهیم اصلی فیلسوفان اصالت وجودی ملحد<ref>Philosophers of atheistic existential originality</ref>، همچون ژان پل سارتر<ref>Jean-Poul sartre</ref>. به عقیده‌ی وی چون خدا وجود ندارد، هیچ ارزش یا معنایی نیز برای زندگی نمی‌تواند وجود داشته باشد؛ بنابراین، انسانِ افتاده و یا افکنده‌شده در عالم، موجودی «تنها و به حال خود رهاشده» است. او خود باید تصمیم بگیرد و صواب را از خطا تشخیص دهد؛ اما چون هیچ هدایت‌کننده‌ای وجود ندارد، او کاملاَ به خود واگذارده شده و متکی به خود است.

منابع:

1-ریس، ویلیام، فرهنگ فلسفه و دین، 1399، ترجمه اعوانی، غلامرضا و دیگران، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

----
 
<references />