https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%AD%D8%B2%D8%A7%D8%A8_%DA%86%D9%BE_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86احزاب چپ ایران - تاریخچهٔ نسخهها2026-04-28T05:56:22Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.0https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D8%B2%D8%A7%D8%A8_%DA%86%D9%BE_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2010124492&oldid=prevMohammadi2 در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۳۵2021-11-13T08:35:36Z<p></p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>احزاب چپ ایران<br />
<br />
پیشگام تشکیل نخستین احزاب چپ ایران انجمنهایی بودند که آزادیخواهان ایرانی در آستانۀ [[مشروطیت، انقلاب|انقلاب مشروطه]] در [[ایران|ایران]] به ویژه در [[تهران، شهر|تهران]] و تبریز ایجاد کردند. کمیتۀ انقلابیِ انجمن مخفی که در ۱۲۸۳ تشکیل شد را میتوان پیشقراول احزاب چپ خواند. اعضای این کمیته با همکاری سران جمعیت همت یا سوسیال دموکراتهای [[قفقاز، منطقه|قفقاز]] در ۱۲۸۴ش [[اجتماعیون، حزب|حزب اجتماعیون]] عامیون و سوسیال (دموکرات) را برای ایرانیان قفقاز و سپس خود ایران تشکیل دادند. این حزب در ایران ابتدا در [[تبریز، شهر|تبریز]] و پس از آن در تهران و [[مشهد، شهر|مشهد]] ایجاد شد. حزب یا فرقۀ اجتماعیون عامیون را که پس از چندی به حزب دموکرات تغییر نام داد، نخستین حزب با گرایشهای چپ و به طورکلی قدیمیترین حزب در ایران میتوان خواند. در مجلس اول که پس از پیروزی انقلاب مشروطه در ۱۲۸۵ش تشکیل شد، هنوز فعالیتهای رسمی حزبی آغاز نشده بود، اما به هنگام تشکیل مجلس دوم، حزب دموکرات همراه با حزب اعتدالی فعالیت داشتند و بهصورت دو فراکسیون این مجلس و مجلس سوم نوعی نظام پارلمانی دوحزبی در کشور بهوجود آورده بودند. در ۱۲۹۵ش جمعی از سوسیال دموکراتهای ایرانی در [[باکو]] حزب یا فرقه عدالت را تشکیل دادند. این حزب در ۱۲۹۹ش در کنگرهای در [[انزلی|انزلی]] به حزب یا فرقۀ کمونیست ایران (فکا) تغییر نام داد. حزب دموکرات در هنگام فعالیت مجلس چهارم از میان رفته بود و برخی از فعالان آن، در این زمان حزب سوسیالیست را بهوجود آوردند که در کنار حزب کمونیست تداوم جریان حزبی چپ در کشور محسوب میشد. حزب سوسیالیست در مجلس چهارم با چند نماینده در قالب فراکسیون سوسیالیست حضور داشت. با آغاز سلطنت رضاشاه و انتقال قدرت از دودمان قاجار به خاندان پهلوی در ۱۳۰۴ش که در مجلس پنجم بهتصویب رسید، فعالیت احزاب محدود و سرکوب شد و فعالان حزبی ازجمله نیروهای چپ فعالیتهای خود را در خارج از کشور ادامه دادند یا به فعالیتهای مخفی روی آوردند. در همان سال در آلمان فرقۀ جمهوری انقلابی ایران تشکیل شد. گروه اصلی چپ داخل کشور در دورۀ [[رضاشاه پهلوی (آلاشت ۱۲۵۷ـ ژوهانسبورگ ۱۳۲۳ش)|رضاشاه]] محفل یا گروهی بود که دکتر [[ارانی ، تقی (تبریز ۱۲۸۲ـ تهران ۱۳۱۸ش)|تقی ارانی]] و جمعی از همفکران وی تشکیل داده بودند و پس از دستگیری اعضای گروه در ۱۳۱۶ و محاکمه آنان در سال بعد، به گروه ۵۳ نفر معروف شد (← [[گروه_53_نفر|گروه ۵۳ نفر]]). با استعفای اجباری رضاشاه در ۱۳۲۰ و آغاز دومین دورۀ تحزب در ایران بزرگترین گروه چپ کشور که سازمانیافتهترین و فعالترین تشکل سیاسی در تاریخ احزاب ایران نیز محسوب میشود، با عنوان [[حزب توده ایران|حزب تودۀ]] ایران تشکیل شد. برخی از فعالان پیشین احزاب چپ ازجمله سوسیالیستها و کمونیستها در زمرۀ مؤسسان این حزب بودند. رهبری حزب را سلیمان میرزا بهعهده گرفت که دو دهه پیش از آن، رهبری حزب سوسیالیست را برعهده داشت و پیش تر از آن از رهبران حزب دموکرات بود. همچنان که حزب توده را میراثدار و تداومبخش جریان حزبی چپ در کشور میتوان خواند، بیشتر احزاب و گروههایی نیز که با گرایشهای چپ پس از آن تشکیل شد، به شکلی مرتبط با این حزب یا منشعب از آن بود. برخی از این گروهها همچون حزب توده وابسته یا متمایل به شوروی و برخی همسو با قطبهای دیگر کمونیستی مانند [[چین|چین]] و [[آلبانی|آلبانی]] و یا مستقل بودند. بعضی فعالیت سیاسی حزبی علنی و آشکار و بعضی در قالب سازمانهای چریکی و گروههای مسلح فعالیت مخفی و زیرزمینی داشتند. فعالیت این احزاب و گروهها نیز گاه به ایران محدود بود و گاه علاوهبر ایران خارج از کشور را نیز دربرمیگرفت و در مواردی مشخصاً به خارج از ایران محدود میشد. در اوایل دهۀ شصت، فعالیت احزاب و گروههای چپ در ایران محدود و بعضاً به خارج از کشور منتقل شد. با فروپاشی شوروی و اردوگاه شرق و زوال اندیشههای کمونیستی از دهۀ هفتاد به اینسو گرایشهای ایدئولوژیک احزاب و گروههای چپ ایرانی در خارج از کشور نیز همانند دیگر احزاب سیاسی چپ جهان عمدتاً به سوسیالیسم و سوسیال دموکراسی محدود شد و یا اساساً سمت و سوی فکری و سیاسی دیگری یافت. نیز ← [[حزب_توده_ایران|حزب تودۀ ایران]]؛ [[سازمان_چریک_های_فدایی_خلق|سازمان چریکهای فدائی خلق]]؛ [[سازمان_پیکار|سازمان_پیکار]]<br />
<br />
<br /> <!--11126800--><br />
<br />
[[Category:(علوم سیاسی)علوم سیاسی]] <br />
[[Category:تشکل های حزبی، سیاسی و تروریستی]]</div>Mohammadi2