https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%8C_%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86اشراف، دیوان - تاریخچهٔ نسخهها2026-04-27T23:17:02Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.0https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%8C_%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=2010265638&oldid=prevMohammadi3 در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۴2025-09-18T19:24:01Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اِشراف، دیوان <br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اِشراف، دیوان <br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>اصطلاح و دستگاهی دولتی در [[ایران]] و برخی ممالک اسلامی که بر امور ادارات و اجزای دستگاه دیوانسالاری نظارت میکرد. متولّی شغل اشراف را «مُشْرِف» و خود آن شغل را «مُشارفه» نیز میگفتند. مُشْرِفان را از میان مردان مشهور و متعمد دستگاه قضایی برمیگزیدند. در ایران، به روزگار [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزنوی، مینو (۱۳۳۷ش)|</del>غزنویان]] امیر و سلطان گروهی از مشرفان را مأمور گردآوری اخبارِ قلمرو خود یا گردآوری خبر در زمینهای خاص میکرد. گاه از مشرفان در کنار «عامل» و «صاحب برید» به عنوان مأموران بازرسی امور مالی هم یاد شده است. از این جهت، گاه وظایف مُشْرف با مستوفی تشابه داشته است که هر دو از کارگزاران اصلی دستگاه دولت بودند. چنانکه در عصر سلجوقیان دیوان اشراف در ادارۀ اموال دیوانی، مکمّل دیوان استیفا بوده است. به روزگار خلفای متأخر [[عباسیان|عباسی]] نیز دیوان زمام که خود نوعی دستگاه بازرسی بود با شغل اشراف که سپس بهکلی جای زمام را گرفت سخت مرتبط بود و بدینسبب در بسیاری مواقع مشرف زمام رئیس این دیوان میشد و در دوران مغولان آنچنان اهمیت یافت که وظایف دیوان زمام را به خود اختصاص داد. در دربار سلاطین [[هند]] نیز دیوان اشراف وجود داشت که فرمانها را پس از صدور از دیوان وزارت ثبت و تأیید میکرد. در دستگاه [[تیموریان]] نیز مشرفان را از رجال امین انتخاب میکردند تا با عمّال دیوانی در خیانت به اموال دولت همدستی نکنند. در زمان [[صفویه]] نیز مشرفان و وظایف آنان بسیار متنوع بود؛ چنانکه در این عصر از مشرف ایلخی، مشرف ضرابخانه و شماری دیگر از انواع مشرفان بیوتات سلطنتی مانند مشرف توپخانه، مشرف شربتخانه، مشرف طویله، مشرف خزانه یاد شده است. در دورههای متأخرتر، مشرف و اشراف معنی محدودتری داشته است و گاه بهمعنی مباشر و کسی بوده که بهرۀ مالکانه را از رعیت و مزارع میگرفته است.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>اصطلاح و دستگاهی دولتی در [[ایران]] و برخی ممالک اسلامی که بر امور ادارات و اجزای دستگاه دیوانسالاری نظارت میکرد. متولّی شغل اشراف را «مُشْرِف» و خود آن شغل را «مُشارفه» نیز میگفتند. مُشْرِفان را از میان مردان مشهور و متعمد دستگاه قضایی برمیگزیدند. در ایران، به روزگار [[غزنویان]] امیر و سلطان گروهی از مشرفان را مأمور گردآوری اخبارِ قلمرو خود یا گردآوری خبر در زمینهای خاص میکرد. گاه از مشرفان در کنار «عامل» و «صاحب برید» به عنوان مأموران بازرسی امور مالی هم یاد شده است. از این جهت، گاه وظایف مُشْرف با مستوفی تشابه داشته است که هر دو از کارگزاران اصلی دستگاه دولت بودند. چنانکه در عصر سلجوقیان دیوان اشراف در ادارۀ اموال دیوانی، مکمّل دیوان استیفا بوده است. به روزگار خلفای متأخر [[عباسیان|عباسی]] نیز دیوان زمام که خود نوعی دستگاه بازرسی بود با شغل اشراف که سپس بهکلی جای زمام را گرفت سخت مرتبط بود و بدینسبب در بسیاری مواقع مشرف زمام رئیس این دیوان میشد و در دوران مغولان آنچنان اهمیت یافت که وظایف دیوان زمام را به خود اختصاص داد. در دربار سلاطین [[هند]] نیز دیوان اشراف وجود داشت که فرمانها را پس از صدور از دیوان وزارت ثبت و تأیید میکرد. در دستگاه [[تیموریان]] نیز مشرفان را از رجال امین انتخاب میکردند تا با عمّال دیوانی در خیانت به اموال دولت همدستی نکنند. در زمان [[صفویه]] نیز مشرفان و وظایف آنان بسیار متنوع بود؛ چنانکه در این عصر از مشرف ایلخی، مشرف ضرابخانه و شماری دیگر از انواع مشرفان بیوتات سلطنتی مانند مشرف توپخانه، مشرف شربتخانه، مشرف طویله، مشرف خزانه یاد شده است. در دورههای متأخرتر، مشرف و اشراف معنی محدودتری داشته است و گاه بهمعنی مباشر و کسی بوده که بهرۀ مالکانه را از رعیت و مزارع میگرفته است.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--11358000--></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--11358000--></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مدیریت ملی و سازمانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مدیریت ملی و سازمانی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:(مدیریت ملی و سازمانی)ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:(مدیریت ملی و سازمانی)ایران]]</div></td></tr>
</table>Mohammadi3https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%8C_%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=2010137495&oldid=prevMohammadi2 در ۲۸ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۱۷2022-05-28T09:17:17Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۱۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اِشراف، دیوان <br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اِشراف، دیوان <br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>اصطلاح و دستگاهی دولتی در ایران و برخی ممالک اسلامی که بر امور ادارات و اجزای دستگاه دیوانسالاری نظارت میکرد. متولّی شغل اشراف را «مُشْرِف» و خود آن شغل را «مُشارفه» نیز میگفتند. مُشْرِفان را از میان مردان مشهور و متعمد دستگاه قضایی برمیگزیدند. در ایران، به روزگار غزنویان امیر و سلطان گروهی از مشرفان را مأمور گردآوری اخبارِ قلمرو خود یا گردآوری خبر در زمینهای خاص میکرد. گاه از مشرفان در کنار «عامل» و «صاحب برید» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهعنوان </del>مأموران بازرسی امور مالی هم یاد شده است. از این جهت، گاه وظایف مُشْرف با مستوفی تشابه داشته است که هر دو از کارگزاران اصلی دستگاه دولت بودند. چنانکه در عصر سلجوقیان دیوان اشراف در ادارۀ اموال دیوانی، مکمّل دیوان استیفا بوده است. به روزگار خلفای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متأخّر </del>عباسی نیز دیوان زمام که خود نوعی دستگاه بازرسی بود با شغل اشراف که سپس بهکلی جای زمام را گرفت سخت مرتبط بود و بدینسبب در بسیاری مواقع مشرف زمام رئیس این دیوان میشد و در دوران مغولان آنچنان اهمیت یافت که وظایف دیوان زمام را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهخود </del>اختصاص داد. در دربار سلاطین هند نیز دیوان اشراف وجود داشت که فرمانها را پس از صدور از دیوان وزارت ثبت و تأیید میکرد. در دستگاه تیموریان نیز مشرفان را از رجال امین انتخاب میکردند تا با عمّال دیوانی در خیانت به اموال دولت همدستی نکنند. در زمان صفویه نیز مشرفان و وظایف آنان بسیار متنوع بود؛ چنانکه در این عصر از مشرف ایلخی، مشرف ضرابخانه و شماری دیگر از انواع مشرفان بیوتات سلطنتی مانند مشرف توپخانه، مشرف شربتخانه، مشرف طویله، مشرف خزانه یاد شده است. در دورههای متأخرتر، مشرف و اشراف معنی محدودتری داشته است و گاه بهمعنی مباشر و کسی بوده که بهرۀ مالکانه را از رعیت و مزارع میگرفته است.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>اصطلاح و دستگاهی دولتی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و برخی ممالک اسلامی که بر امور ادارات و اجزای دستگاه دیوانسالاری نظارت میکرد. متولّی شغل اشراف را «مُشْرِف» و خود آن شغل را «مُشارفه» نیز میگفتند. مُشْرِفان را از میان مردان مشهور و متعمد دستگاه قضایی برمیگزیدند. در ایران، به روزگار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[غزنوی، مینو (۱۳۳۷ش)|</ins>غزنویان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>امیر و سلطان گروهی از مشرفان را مأمور گردآوری اخبارِ قلمرو خود یا گردآوری خبر در زمینهای خاص میکرد. گاه از مشرفان در کنار «عامل» و «صاحب برید» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به عنوان </ins>مأموران بازرسی امور مالی هم یاد شده است. از این جهت، گاه وظایف مُشْرف با مستوفی تشابه داشته است که هر دو از کارگزاران اصلی دستگاه دولت بودند. چنانکه در عصر سلجوقیان دیوان اشراف در ادارۀ اموال دیوانی، مکمّل دیوان استیفا بوده است. به روزگار خلفای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متأخر [[عباسیان|</ins>عباسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز دیوان زمام که خود نوعی دستگاه بازرسی بود با شغل اشراف که سپس بهکلی جای زمام را گرفت سخت مرتبط بود و بدینسبب در بسیاری مواقع مشرف زمام رئیس این دیوان میشد و در دوران مغولان آنچنان اهمیت یافت که وظایف دیوان زمام را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به خود </ins>اختصاص داد. در دربار سلاطین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>هند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز دیوان اشراف وجود داشت که فرمانها را پس از صدور از دیوان وزارت ثبت و تأیید میکرد. در دستگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تیموریان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز مشرفان را از رجال امین انتخاب میکردند تا با عمّال دیوانی در خیانت به اموال دولت همدستی نکنند. در زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>صفویه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز مشرفان و وظایف آنان بسیار متنوع بود؛ چنانکه در این عصر از مشرف ایلخی، مشرف ضرابخانه و شماری دیگر از انواع مشرفان بیوتات سلطنتی مانند مشرف توپخانه، مشرف شربتخانه، مشرف طویله، مشرف خزانه یاد شده است. در دورههای متأخرتر، مشرف و اشراف معنی محدودتری داشته است و گاه بهمعنی مباشر و کسی بوده که بهرۀ مالکانه را از رعیت و مزارع میگرفته است.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--11358000--></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><!--11358000--></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مدیریت ملی و سازمانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مدیریت ملی و سازمانی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:(مدیریت ملی و سازمانی)ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:(مدیریت ملی و سازمانی)ایران]]</div></td></tr>
</table>Mohammadi2https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%8C_%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=1190641&oldid=prevDaneshGostar: جایگزینی متن - '\\1' به '<!--1'2019-07-24T05:23:50Z<p>جایگزینی متن - '\\1' به '<!--1'</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br />
اِشراف، دیوان <br><br />
<p>اصطلاح و دستگاهی دولتی در ایران و برخی ممالک اسلامی که بر امور ادارات و اجزای دستگاه دیوانسالاری نظارت میکرد. متولّی شغل اشراف را «مُشْرِف» و خود آن شغل را «مُشارفه» نیز میگفتند. مُشْرِفان را از میان مردان مشهور و متعمد دستگاه قضایی برمیگزیدند. در ایران، به روزگار غزنویان امیر و سلطان گروهی از مشرفان را مأمور گردآوری اخبارِ قلمرو خود یا گردآوری خبر در زمینهای خاص میکرد. گاه از مشرفان در کنار «عامل» و «صاحب برید» بهعنوان مأموران بازرسی امور مالی هم یاد شده است. از این جهت، گاه وظایف مُشْرف با مستوفی تشابه داشته است که هر دو از کارگزاران اصلی دستگاه دولت بودند. چنانکه در عصر سلجوقیان دیوان اشراف در ادارۀ اموال دیوانی، مکمّل دیوان استیفا بوده است. به روزگار خلفای متأخّر عباسی نیز دیوان زمام که خود نوعی دستگاه بازرسی بود با شغل اشراف که سپس بهکلی جای زمام را گرفت سخت مرتبط بود و بدینسبب در بسیاری مواقع مشرف زمام رئیس این دیوان میشد و در دوران مغولان آنچنان اهمیت یافت که وظایف دیوان زمام را بهخود اختصاص داد. در دربار سلاطین هند نیز دیوان اشراف وجود داشت که فرمانها را پس از صدور از دیوان وزارت ثبت و تأیید میکرد. در دستگاه تیموریان نیز مشرفان را از رجال امین انتخاب میکردند تا با عمّال دیوانی در خیانت به اموال دولت همدستی نکنند. در زمان صفویه نیز مشرفان و وظایف آنان بسیار متنوع بود؛ چنانکه در این عصر از مشرف ایلخی، مشرف ضرابخانه و شماری دیگر از انواع مشرفان بیوتات سلطنتی مانند مشرف توپخانه، مشرف شربتخانه، مشرف طویله، مشرف خزانه یاد شده است. در دورههای متأخرتر، مشرف و اشراف معنی محدودتری داشته است و گاه بهمعنی مباشر و کسی بوده که بهرۀ مالکانه را از رعیت و مزارع میگرفته است.</p><br />
<br><!--11358000--><br />
[[رده:مدیریت ملی و سازمانی]]<br />
[[رده:(مدیریت ملی و سازمانی)ایران]]</div>DaneshGostar