https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8Cبازگشت ادبی - تاریخچهٔ نسخهها2026-04-10T10:05:55Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.0https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C&diff=2010208717&oldid=prevMohammadi3 در ۶ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۴2025-01-06T05:24:27Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۶ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ویژگیهای شعر دورۀ بازگشت''' </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ویژگیهای شعر دورۀ بازگشت''' </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اگرچه شعر این دوره تحولی در شعر فارسی ایجاد نکرد، اما به دلیل توجه تعداد زیادی از شاعران به سنت گذشتۀ شعر فارسی مانع ادامۀ ابتذال سبک هندی شد. پیروان نهضت بازگشت ادبی تقریبا تمام قالبهای شعر سنتی را به کار گرفتند. اما به دلیل در خدمت گرفتن دربار قاجار بودن تعدادی زیادی از این شاعران قصیده با محتوای مدح و البته غزل رواج بیشتری داشت. قصدهسرایان این دوره عمدتا مدایح خود را به سبک شاعرانی چون [[منوچهری دامغانی، احمد بن قوص ( ـ ۴۳۲ق)|منوچهری]]، [[انوری ابیوردی، محمد بن علی ( ـ بلخ پس از ۵۸۲ق)|انوری]]، [[مسعود سعد سلمان]]، [[عنصری بلخی، حسن بن احمد ( ـ۴۳۱ق)|عنصری]] و [[فرخی سیستانی، علی بن جولوغ ( ـ ۴۲۹ق)|فرخی سیستانی]] میسرودند و غزلسراها به شیوۀ [[شمس الدین محمد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حافظ</del>|حافظ]] و [[سعدی، مصلح الدین (شیراز ح ۶۰۶ـ ح ۶۹۱ق)|سعدی]] تمایل داشتند. همچنین فتحعلی خان صبا نیز در این دوره [[شاهنشاه نامه|شاهنشاهنامه]] را به سبک [[شاهنامه|شاهنامۀ]] [[فردوسی]] سرود.شعر دورۀ بازگشت از نظر مضمون کاملا تقلیدی بود. قصاید مدحی در توصیف مجالس عیش و نوش و جشنهای دربار قاجار سروده شدند و غزلها نیز تقلیدی از غزلهای عاشقانه یا عارفانۀ شعر دورۀ عراقی بودند. شاعران این دوره تقریبا همه به دربار قاجار یا شاهزادگان قاجار وصل بودند و از تحولات دورۀ خود برکنار ماندند. نتیجتا شعر این دوره هیچ تناسبی با مسائل پیرامون شاعر و روزآمد نداشت. در این میان [[فتحالله خان شیبانی]] (1241- 1308ق) که شعرش تا حدی جنبۀ نقد اجتماعی داشت و [[یغمای جندقی، رحیم (خوروبیابانک ۱۱۹۶ـ ۱۲۷۶ق)|یغمای جندقی]]، به خاطر هجویههای انتقادیاش، چهرههای ممتازتری یافتند. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اگرچه شعر این دوره تحولی در شعر فارسی ایجاد نکرد، اما به دلیل توجه تعداد زیادی از شاعران به سنت گذشتۀ شعر فارسی مانع ادامۀ ابتذال سبک هندی شد. پیروان نهضت بازگشت ادبی تقریبا تمام قالبهای شعر سنتی را به کار گرفتند. اما به دلیل در خدمت گرفتن دربار قاجار بودن تعدادی زیادی از این شاعران قصیده با محتوای مدح و البته غزل رواج بیشتری داشت. قصدهسرایان این دوره عمدتا مدایح خود را به سبک شاعرانی چون [[منوچهری دامغانی، احمد بن قوص ( ـ ۴۳۲ق)|منوچهری]]، [[انوری ابیوردی، محمد بن علی ( ـ بلخ پس از ۵۸۲ق)|انوری]]، [[مسعود سعد سلمان]]، [[عنصری بلخی، حسن بن احمد ( ـ۴۳۱ق)|عنصری]] و [[فرخی سیستانی، علی بن جولوغ ( ـ ۴۲۹ق)|فرخی سیستانی]] میسرودند و غزلسراها به شیوۀ [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حافظ، </ins>شمس الدین محمد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">( ـ شیراز ۷۹۲/۷۹۱ق)</ins>|حافظ]] و [[سعدی، مصلح الدین (شیراز ح ۶۰۶ـ ح ۶۹۱ق)|سعدی]] تمایل داشتند. همچنین فتحعلی خان صبا نیز در این دوره [[شاهنشاه نامه|شاهنشاهنامه]] را به سبک [[شاهنامه|شاهنامۀ]] [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسی طوسی، ابوالقاسم (طوس ۳۲۹ـ ۴۱۷/۴۱۱ق)|</ins>فردوسی]] سرود.شعر دورۀ بازگشت از نظر مضمون کاملا تقلیدی بود. قصاید مدحی در توصیف مجالس عیش و نوش و جشنهای دربار قاجار سروده شدند و غزلها نیز تقلیدی از غزلهای عاشقانه یا عارفانۀ شعر دورۀ عراقی بودند. شاعران این دوره تقریبا همه به دربار قاجار یا شاهزادگان قاجار وصل بودند و از تحولات دورۀ خود برکنار ماندند. نتیجتا شعر این دوره هیچ تناسبی با مسائل پیرامون شاعر و روزآمد نداشت. در این میان [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فتح الله خان شیبانی|</ins>فتحالله خان شیبانی]] (1241- 1308ق) که شعرش تا حدی جنبۀ نقد اجتماعی داشت و [[یغمای جندقی، رحیم (خوروبیابانک ۱۱۹۶ـ ۱۲۷۶ق)|یغمای جندقی]]، به خاطر هجویههای انتقادیاش، چهرههای ممتازتری یافتند. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
</table>Mohammadi3https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C&diff=2010124633&oldid=prevReza rouzbahani در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۴۳2021-11-14T08:43:43Z<p></p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:2042163328.jpg|جایگزین=تندیسی از قاآنی|بندانگشتی|تندیسی از قاآنی]]<br />
(دورۀ بازگشت ادبی) از ادوار شعر فارسی، حد فاصل نیمۀ دوم قرن دوازدهم تا اوایل قرن چهاردهم هجری، از زمان حکومت [[کریم خان زند|کریمخان زند]] تا پایان سلطنت [[ناصرالدین شاه قاجار]]. پیدایی این نهضت ادبی حاصل آرامش دورۀ کریمخان زند و به وجود آمدن مراکز علم و ادب در نواحی مرکزی و جنوبی ایران، خاصه شیراز و اصفهان بود. رفاه نسبی حاکم بر این نواحی سبب شد که با فراغ بال به شعر شاعران گذشته پرداخته شود و تعدادی از شاعران مناطق مختلف ایران، خاصه همان شیراز و اصفهان و خراسان، با تقلید شعر دورههای پیش از دورۀ سبک هندی نهضتی را راه بیندازند. قصد بنیانگذاران و پیروان نهضت بازگشت ادبی، احیای شعر گذشتۀ فارسی و نجات دادن آن از انحطاط و ابتذال سبک هندی بود. این شاعران از پیچیدگی و ابهام و مضمونپردازی شاعران سبک هندی که به افراط مشمئزکنندهای کشیده شده بود، به صراحت و سادگی در بیان رو آوردند و شیوۀ شاعران سبک خراسانی و سبک عراقی را چه از نظر مضمون و چه از نظر زبان، سرلوحۀ کار خود قرار دادند. از این رو نهضت آنها به نهضت بازگشت ادبی معروف شد و در تاریخ شعر فارسی «دورۀ بازگشت ادبی» نام گرفت. <br />
<br />
<br />
<br />
'''تاریخچه و شاعران مهم''' <br />
<br />
آغازگران اصلی این نهضت تعدادی از شاعران اصفهان بودند که مهمترین آنها [[مشتاق اصفهانی،میرسیدعلی (اصفهان ۱۱۰۱ـ۱۱۷۱ق)|مشتاق اصفهانی]]، [[شعله اصفهانی، محمد (قرن ۱۲ق)|شعله اصفهانی]] و [[میرزا نصیر طبیب|میرزا محمد نصیرالدین اصفهانی]] هستند. شاگردانی که این گروه از شاعران تربیت کردند شیوۀ آنان را ادامه دادند. [[آذر بیگدلی، لطف علی (اصفهان ۱۱۳۴ـ قم ۱۱۹۵ق)|لطفعلی آذربیگدلی]]، [[هاتف اصفهانی، احمد ( ـ۱۱۹۸ق)|هاتف اصفهانی]] و [[صباحی بیدگلی کاشانی|صباحی بیدگلی شاملو]] (متوفی 1218ق) از جمله شاگردان این گروه بودند. مدتی بعد [[نشاط اصفهانی، عبدالوهاب (اصفهان ۱۱۷۵ـ تهران ۱۲۴۴ق)|نشاط اصفهانی]] با هدف تبلیغ و ترویج این روش تازه، در اصفهان انجمنی به نام «انجمن نشاط» تشکیل داد که اگرچه دوران فعالیتش کوتاه بود، اما نقش زیادی در اشاعۀ این شیوه داشت. روی کار آمدن [[قاجاریه، سلسله|قاجار]] و خاصه دورۀ سلطنت [[فتحعلی شاه قاجار (۱۱۸۵ـ اصفهان ۱۲۵۰ق)|فتحعلی شاه]] که خود نیز شاعر بود، و البته توجه او به شاعران در رشد و رونق گرفتن نهضت بازگشت ادبی تاثیر زیادی داشت. در دورۀ سلطنت فتحعلی شاه، [[صبا، فتح علی خان|ملکالشعرا فتحعلی خان صبا]] با چند شاعر درباری دیگر، از جمله [[نشاط اصفهانی، عبدالوهاب (اصفهان ۱۱۷۵ـ تهران ۱۲۴۴ق)|میرزا عبدالوهاب نشاط]] و [[مجمر اصفهانی، حسین (زواره ۱۱۹۰ـ تهران ۱۲۲۵ق)|مجمر اصفهانی]] انجمنی به نام [[انجمن خاقان]] تشکیل دادند و مروج شیوۀ نو شدند. در ادامۀ فعالیت این انجمن، انجمن دیگری نیز در زمان ناصرالدین شاه در مشهد که هواداران سبک خراسانی بودند شکل گرفت. از دیگر شاعران مهم این دوره به اشخاصی چون [[سحاب اصفهانی، محمد بن هاتف ( ـ۱۲۲۲ق)|سحاب اصفهانی]]، [[وصال شیرازی، محمدشفیع (شیراز ۱۱۹۷ـ ۱۲۶۲ق)|وصال شیرازی]]، [[قاآنی، میرزا حبیب (شیراز ۱۲۲۳ـ تهران ۱۲۷۰ق)|قاآنی شیرازی]]، [[فروغی بسطامی، عباس (کربلا ۱۲۱۳ـ۱۲۷۴ق)|فروغی بسطامی]]، [[سروش اصفهانی، محمدعلی (اصفهان ۱۲۲۸ـ تهران ۱۲۸۵ق)|سروش اصفهانی و]] [[طبیب اصفهانی، عبدالباقی (۱۱۲۷ـ۱۱۷۱ق)|طبیب اصفهانی]] میتوان اشاره کرد. نهضت بازگشت ادبی تقریبا حدود 150 سال دوام و رونق داشت. این دوره را نمیتوان در شمار دورههای سبکی متداول شعر فارسی (خراسانی، عراقی و هندی) به شمار آورد، چرا که طرز نویی را برای شعر فارسی پیشنهاد نکرد. با این حال شعر دورۀ بازگشت ادبی به تغییر و تحولی بزرگ در شعر فارسی شد: شعر مشروطیت. <br />
<br />
<br />
<br />
'''ویژگیهای شعر دورۀ بازگشت''' <br />
<br />
اگرچه شعر این دوره تحولی در شعر فارسی ایجاد نکرد، اما به دلیل توجه تعداد زیادی از شاعران به سنت گذشتۀ شعر فارسی مانع ادامۀ ابتذال سبک هندی شد. پیروان نهضت بازگشت ادبی تقریبا تمام قالبهای شعر سنتی را به کار گرفتند. اما به دلیل در خدمت گرفتن دربار قاجار بودن تعدادی زیادی از این شاعران قصیده با محتوای مدح و البته غزل رواج بیشتری داشت. قصدهسرایان این دوره عمدتا مدایح خود را به سبک شاعرانی چون [[منوچهری دامغانی، احمد بن قوص ( ـ ۴۳۲ق)|منوچهری]]، [[انوری ابیوردی، محمد بن علی ( ـ بلخ پس از ۵۸۲ق)|انوری]]، [[مسعود سعد سلمان]]، [[عنصری بلخی، حسن بن احمد ( ـ۴۳۱ق)|عنصری]] و [[فرخی سیستانی، علی بن جولوغ ( ـ ۴۲۹ق)|فرخی سیستانی]] میسرودند و غزلسراها به شیوۀ [[شمس الدین محمد حافظ|حافظ]] و [[سعدی، مصلح الدین (شیراز ح ۶۰۶ـ ح ۶۹۱ق)|سعدی]] تمایل داشتند. همچنین فتحعلی خان صبا نیز در این دوره [[شاهنشاه نامه|شاهنشاهنامه]] را به سبک [[شاهنامه|شاهنامۀ]] [[فردوسی]] سرود.شعر دورۀ بازگشت از نظر مضمون کاملا تقلیدی بود. قصاید مدحی در توصیف مجالس عیش و نوش و جشنهای دربار قاجار سروده شدند و غزلها نیز تقلیدی از غزلهای عاشقانه یا عارفانۀ شعر دورۀ عراقی بودند. شاعران این دوره تقریبا همه به دربار قاجار یا شاهزادگان قاجار وصل بودند و از تحولات دورۀ خود برکنار ماندند. نتیجتا شعر این دوره هیچ تناسبی با مسائل پیرامون شاعر و روزآمد نداشت. در این میان [[فتحالله خان شیبانی]] (1241- 1308ق) که شعرش تا حدی جنبۀ نقد اجتماعی داشت و [[یغمای جندقی، رحیم (خوروبیابانک ۱۱۹۶ـ ۱۲۷۶ق)|یغمای جندقی]]، به خاطر هجویههای انتقادیاش، چهرههای ممتازتری یافتند. <br />
<br />
<br />
<br />
'''نمونۀ شعر''' (از قاآنی) <br />
<br />
<br />
چه شیرین گفت خسرو این عبارت <br />
<br />
که نبود وصل شیرین بیمرارت<br />
<br />
سرم را در ره وصل تو دادم<br />
<br />
که بیسرمایه صعب افتد تجارت<br />
<br />
سزد گر زندهٔ جاوید مانم<br />
<br />
که مرگ آمد ندیدم از حقارت<br />
<br />
مرا تهدید کشتن چون کند دوست<br />
<br />
به عمر جاودان بخشد بشارت<br />
<br />
برون نه از دل سوزان من پای<br />
<br />
که میترسم بسوزی از حرارت<br />
<br />
که دارد فرصت خونخواری تو<br />
<br />
که صد تن میکشی از یک اشارت<br />
<br />
به زلف و خال و خط بردی دلم را<br />
<br />
سپه را حکم فرمودی به غارت<br />
<br />
مجو در گریه قاآنی صبوری<br />
<br />
که نتوان کرد در دریا عمارت<br />
----<br />
<br />
<br />
<br />
<br /><br />
[[رده:ادبیات فارسی]]<br />
[[رده:اصطلاحات، قالب ها و سبک های ادبی]]</div>Reza rouzbahani