https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86 2026-04-27T13:42:34Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.0 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010228995&oldid=prev 2025-04-22T07:05:48Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ارتباط با جشن‌های اصلی ایران چند نکتۀ اساسی وجود دارد: 1. این جشن‌ها همگی با گاهشماری‌های ایرانی ارتباط داشته و با گذشت زمان، براساس دگرگونی‌ گاهشماری‌ها زمان آنها به‌صورت جزئی تغییریافته، یا براساس گاهشماری‌های مختلف در زمان‌های مختلف برگزار می‌شده‌اند یا شمار روزهای آنها که بیشتر یک‌روزه بوده به چند روز افزایش یافته است؛ 2. کمابیش، اساس همۀ این جشن‌ها برپایۀ باورهای دینی و ریشه‌های اساطیری آنها (در هردو مورد، عمدتاً مرتبط با باورهای مربوط به آفرینش) بوده است. به همین علت است که برخی از این جشن‌ها در وهلۀ نخست به منزلۀ گرامیداشت ایزدِ مخصوصِ روزِ جشن بوده‌اند؛ 3. به علت بنیان‌های دینی - اساطیری، پیشینۀ برگزاری این جشن‌ها را به دورۀ اولین پادشاهان ایرانی ([[ماد|مادها]] و [[هخامنشیان]]) و حتی گاه به دوره‌های پیش از استقرار [[آریایی، اقوام|اقوام آریایی]] در ایران و به فرهنگ مشترک هندوایرانی می‌توان منتسب دانست؛ اگرچه در هر دوره‌ای برخی از جشن‌ها اهمیت بیشتر یا کمتری یافته‌اند؛ 4. پس از ورود اسلام به ایران، با وجود اختلاف بنیان‌های دین جدید و حکمرانان عرب با آیین‌ها و باورهای کهن ایرانی، بیشتر این جشن‌ها در سده‌های آغازین اسلامی با رونق تمام پابرجا ماندند، و کم‌رونق و منسوخ شدن عمدۀ آنها مربوط است به سده‌های 5 و 6ق و تغییر قطعی گاهشماری ساسانی به گاهشماری هجری خورشیدی. این روند از زمان حملۀ [[مغول]] به ایران در اوایل سدۀ 7ق سرعت بیشتری به خود گرفت؛ آنچنان که از سده‌های میانۀ اسلامی تا ابتدای سدۀ پیش جز جشن‌های [[نوروز]]، [[مهرگان]]، [[سده، جشن|سده]] و [[چهارشنبه سوری|چهارشنبه‌سوری]]، کمتر نشانی از برگزاری دیگر جشن‌ها (جز در میان اقلیت کم‌شمار زردشتیان) باقی مانده است.       </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ارتباط با جشن‌های اصلی ایران چند نکتۀ اساسی وجود دارد: 1. این جشن‌ها همگی با گاهشماری‌های ایرانی ارتباط داشته و با گذشت زمان، براساس دگرگونی‌ گاهشماری‌ها زمان آنها به‌صورت جزئی تغییریافته، یا براساس گاهشماری‌های مختلف در زمان‌های مختلف برگزار می‌شده‌اند یا شمار روزهای آنها که بیشتر یک‌روزه بوده به چند روز افزایش یافته است؛ 2. کمابیش، اساس همۀ این جشن‌ها برپایۀ باورهای دینی و ریشه‌های اساطیری آنها (در هردو مورد، عمدتاً مرتبط با باورهای مربوط به آفرینش) بوده است. به همین علت است که برخی از این جشن‌ها در وهلۀ نخست به منزلۀ گرامیداشت ایزدِ مخصوصِ روزِ جشن بوده‌اند؛ 3. به علت بنیان‌های دینی - اساطیری، پیشینۀ برگزاری این جشن‌ها را به دورۀ اولین پادشاهان ایرانی ([[ماد|مادها]] و [[هخامنشیان]]) و حتی گاه به دوره‌های پیش از استقرار [[آریایی، اقوام|اقوام آریایی]] در ایران و به فرهنگ مشترک هندوایرانی می‌توان منتسب دانست؛ اگرچه در هر دوره‌ای برخی از جشن‌ها اهمیت بیشتر یا کمتری یافته‌اند؛ 4. پس از ورود اسلام به ایران، با وجود اختلاف بنیان‌های دین جدید و حکمرانان عرب با آیین‌ها و باورهای کهن ایرانی، بیشتر این جشن‌ها در سده‌های آغازین اسلامی با رونق تمام پابرجا ماندند، و کم‌رونق و منسوخ شدن عمدۀ آنها مربوط است به سده‌های 5 و 6ق و تغییر قطعی گاهشماری ساسانی به گاهشماری هجری خورشیدی. این روند از زمان حملۀ [[مغول]] به ایران در اوایل سدۀ 7ق سرعت بیشتری به خود گرفت؛ آنچنان که از سده‌های میانۀ اسلامی تا ابتدای سدۀ پیش جز جشن‌های [[نوروز]]، [[مهرگان]]، [[سده، جشن|سده]] و [[چهارشنبه سوری|چهارشنبه‌سوری]]، کمتر نشانی از برگزاری دیگر جشن‌ها (جز در میان اقلیت کم‌شمار زردشتیان) باقی مانده است.       </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[تقویم اوستایی|گاهشماری زردشتیان]]، علاوه بر نام برخی از ماه‌ها، هر روز از ماه را به نام یکی از ایزدان یا امشاسپندان می‌خواندند. روز اولِ هر ماه ویژۀ [[اهورامزدا]] بود و «هرمزدروز» نام داشت. روزهای هشتم، پانزدهم و بیست‌وسوم هم مخصوص آفریدگار ([[دی]]) بود. روزهای دوم تا هفتم به شش امشاسپند اختصاص داشت. روز نوزدهم را به یاد رفتگان، فروشی (شکل دیگری از واژۀ [[فروهر]]) می‌نامیدند و بر روزهای دیگر نام ایزدان آتش، آب‌ها، خورشید، ماه، [[تیر]] (باران)، [[گوش، ایزد|گوش]] (چهارپایان)، باد، آسمان، زمین و ستارگان را گذاشته بودند. روزهای باقیمانده به ایزدان محبوب اختصاص داشت. مثلاً روز شانزدهم را به نام [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میتراییسم</del>|مهر/ میترا]] و روز بیستم را به نام [[بهرام]] می‌خواندند. هرگاه نام روز با نام ماه برابر می‌شد، آن روز را جشن می‌گرفتند و آن جشن را به نام مشترکشان می‌خواندند. از جمله و بر این اساس، در اسفندروز/ سپندارمذروز (روز پنجمِ) اسفند جشنی به نام اسفندگان/ اسپندارمذگان/ سپندارمذگان می‌گرفتند. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگردی (که هر سال را مشتمل بر 12 ماهِ 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در گاهشماری تازۀ ایرانیان روزها دیگر نام خاصی نداشتند و تنها با ذکر شمارۀ روز از آنها یاد می‌شد. شاید این تغییر مهم‌ترین علت منسوخ شدن بسیاری جشن‌های باستانی ایران باشد.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[تقویم اوستایی|گاهشماری زردشتیان]]، علاوه بر نام برخی از ماه‌ها، هر روز از ماه را به نام یکی از ایزدان یا امشاسپندان می‌خواندند. روز اولِ هر ماه ویژۀ [[اهورامزدا]] بود و «هرمزدروز» نام داشت. روزهای هشتم، پانزدهم و بیست‌وسوم هم مخصوص آفریدگار ([[دی]]) بود. روزهای دوم تا هفتم به شش امشاسپند اختصاص داشت. روز نوزدهم را به یاد رفتگان، فروشی (شکل دیگری از واژۀ [[فروهر]]) می‌نامیدند و بر روزهای دیگر نام ایزدان آتش، آب‌ها، خورشید، ماه، [[تیر]] (باران)، [[گوش، ایزد|گوش]] (چهارپایان)، باد، آسمان، زمین و ستارگان را گذاشته بودند. روزهای باقیمانده به ایزدان محبوب اختصاص داشت. مثلاً روز شانزدهم را به نام [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میترائیسم</ins>|مهر/ میترا]] و روز بیستم را به نام [[بهرام]] می‌خواندند. هرگاه نام روز با نام ماه برابر می‌شد، آن روز را جشن می‌گرفتند و آن جشن را به نام مشترکشان می‌خواندند. از جمله و بر این اساس، در اسفندروز/ سپندارمذروز (روز پنجمِ) اسفند جشنی به نام اسفندگان/ اسپندارمذگان/ سپندارمذگان می‌گرفتند. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگردی (که هر سال را مشتمل بر 12 ماهِ 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در گاهشماری تازۀ ایرانیان روزها دیگر نام خاصی نداشتند و تنها با ذکر شمارۀ روز از آنها یاد می‌شد. شاید این تغییر مهم‌ترین علت منسوخ شدن بسیاری جشن‌های باستانی ایران باشد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسپندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسپندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010215392&oldid=prev 2025-02-07T10:26:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">خط ۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشن‌های باستانی ایران. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه (تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند) برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در باور ایرانیان باستان، ماه آخر سال و همچنین روز پنجم هر ماه مختص [[اسپندارمذ|سپندارمذ]] و گرامیداشت او بوده، که در جهان، فرشتۀ موکل بر زمین پاک و زن پارسا و درستکار است. او موظف است زمین، کشتزارها، چراگاه‌ها، چهارپایان و زنان را خرم و پاک و بارور نگه دارد. [[زردشتی، آیین|زردشتیان]] در این روز به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و در حرکتی همگانی هرچه جانور و حشرۀ موذی می‌دیدند، می‌کشتند (احتمالاً به همین دلیل آن را جشن برزیگران نیز می‌گفته‌اند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیه‌های ناب و پربها می‌دادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده است. به تصریح [[ابوریحان بیرونی (خوارزم ۳۶۲ـ غزنه ۴۴۰ق)|ابوریحان بیرونی]] در [[الآثارالباقیة عن القرون الخالیه|آثارالباقیة عن القرون الخالیة]]، در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش می‌کردند و از همین رو به آن «مردگیران» نیز می‌گفته‌اند. ممکن است کلمۀ مردگیران شکل تحریف‌شده یا تغییریافتۀ مزدگیران باشد و به این واقعیت اشاره دارد که در روز اسفندگان وظایف خانه‌داری از دوش زنان برداشته و به مردان واگذار می‌شده و علاوه بر این مردان در این روز به پاس یک‌سال کار و کوششِ زنان، به آنها هدیه یا مزد می‌دادند. مردان در این روز زودتر از باقی اهالی خانه بیدار می‌شوند، خانه را با آداب خاصی آب و جارو و از جانوران موذی پاک می‌کنند، بر پاشنه‌های در خانه آویشن می‌ریزند و با پختن آش و نان مخصوص این جشن را برگزار می‌کنند.   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشن‌های باستانی ایران. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه (تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند) برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در باور ایرانیان باستان، ماه آخر سال و همچنین روز پنجم هر ماه مختص [[اسپندارمذ|سپندارمذ]] و گرامیداشت او بوده، که در جهان، فرشتۀ موکل بر زمین پاک و زن پارسا و درستکار است. او موظف است زمین، کشتزارها، چراگاه‌ها، چهارپایان و زنان را خرم و پاک و بارور نگه دارد. [[زردشتی، آیین|زردشتیان]] در این روز به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و در حرکتی همگانی هرچه جانور و حشرۀ موذی می‌دیدند، می‌کشتند (احتمالاً به همین دلیل آن را جشن برزیگران نیز می‌گفته‌اند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیه‌های ناب و پربها می‌دادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده است. به تصریح [[ابوریحان بیرونی (خوارزم ۳۶۲ـ غزنه ۴۴۰ق)|ابوریحان بیرونی]] در [[الآثارالباقیة عن القرون الخالیه|آثارالباقیة عن القرون الخالیة]]، در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش می‌کردند و از همین رو به آن «مردگیران» نیز می‌گفته‌اند. ممکن است کلمۀ مردگیران شکل تحریف‌شده یا تغییریافتۀ مزدگیران باشد و به این واقعیت اشاره دارد که در روز اسفندگان وظایف خانه‌داری از دوش زنان برداشته و به مردان واگذار می‌شده و علاوه بر این مردان در این روز به پاس یک‌سال کار و کوششِ زنان، به آنها هدیه یا مزد می‌دادند. مردان در این روز زودتر از باقی اهالی خانه بیدار می‌شوند، خانه را با آداب خاصی آب و جارو و از جانوران موذی پاک می‌کنند، بر پاشنه‌های در خانه آویشن می‌ریزند و با پختن آش و نان مخصوص این جشن را برگزار می‌کنند.   </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;پیشینه و بنیان و دگرگونی‌ها&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;پیشینه و بنیان و دگرگونی‌ها&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ارتباط با جشن‌های اصلی ایران چند نکتۀ اساسی وجود دارد: 1. این جشن‌ها همگی با گاهشماری‌های ایرانی ارتباط داشته و با گذشت زمان، براساس دگرگونی‌ گاهشماری‌ها زمان آنها به‌صورت جزئی تغییریافته، یا براساس گاهشماری‌های مختلف در زمان‌های مختلف برگزار می‌شده‌اند یا شمار روزهای آنها که بیشتر یک‌روزه بوده به چند روز افزایش یافته است؛ 2. کمابیش، اساس همۀ این جشن‌ها برپایۀ باورهای دینی و ریشه‌های اساطیری آنها (در هردو مورد، عمدتاً مرتبط با باورهای مربوط به آفرینش) بوده است. به همین علت است که برخی از این جشن‌ها در وهلۀ نخست به منزلۀ گرامیداشت ایزدِ مخصوصِ روزِ جشن بوده‌اند؛ 3. به علت بنیان‌های دینی - اساطیری، پیشینۀ برگزاری این جشن‌ها را به دورۀ اولین پادشاهان ایرانی ([[ماد|مادها]] و [[هخامنشیان]]) و حتی گاه به دوره‌های پیش از استقرار [[آریایی، اقوام|اقوام آریایی]] در ایران و به فرهنگ مشترک هندوایرانی می‌توان منتسب دانست؛ اگرچه در هر دوره‌ای برخی از جشن‌ها اهمیت بیشتر یا کمتری یافته‌اند؛ 4. پس از ورود اسلام به ایران، با وجود اختلاف بنیان‌های دین جدید و حکمرانان عرب با آیین‌ها و باورهای کهن ایرانی، بیشتر این جشن‌ها در سده‌های آغازین اسلامی با رونق تمام پابرجا ماندند، و کم‌رونق و منسوخ شدن عمدۀ آنها مربوط است به سده‌های 5 و 6ق و تغییر قطعی گاهشماری ساسانی به گاهشماری هجری خورشیدی. این روند از زمان حملۀ [[مغول]] به ایران در اوایل سدۀ 7ق سرعت بیشتری به خود گرفت؛ آنچنان که از سده‌های میانۀ اسلامی تا ابتدای سدۀ پیش جز جشن‌های [[نوروز]]، [[مهرگان]]، [[سده، جشن|سده]] و [[چهارشنبه سوری|چهارشنبه‌سوری]]، کمتر نشانی از برگزاری دیگر جشن‌ها (جز در میان اقلیت کم‌شمار زردشتیان) باقی مانده است.       </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ارتباط با جشن‌های اصلی ایران چند نکتۀ اساسی وجود دارد: 1. این جشن‌ها همگی با گاهشماری‌های ایرانی ارتباط داشته و با گذشت زمان، براساس دگرگونی‌ گاهشماری‌ها زمان آنها به‌صورت جزئی تغییریافته، یا براساس گاهشماری‌های مختلف در زمان‌های مختلف برگزار می‌شده‌اند یا شمار روزهای آنها که بیشتر یک‌روزه بوده به چند روز افزایش یافته است؛ 2. کمابیش، اساس همۀ این جشن‌ها برپایۀ باورهای دینی و ریشه‌های اساطیری آنها (در هردو مورد، عمدتاً مرتبط با باورهای مربوط به آفرینش) بوده است. به همین علت است که برخی از این جشن‌ها در وهلۀ نخست به منزلۀ گرامیداشت ایزدِ مخصوصِ روزِ جشن بوده‌اند؛ 3. به علت بنیان‌های دینی - اساطیری، پیشینۀ برگزاری این جشن‌ها را به دورۀ اولین پادشاهان ایرانی ([[ماد|مادها]] و [[هخامنشیان]]) و حتی گاه به دوره‌های پیش از استقرار [[آریایی، اقوام|اقوام آریایی]] در ایران و به فرهنگ مشترک هندوایرانی می‌توان منتسب دانست؛ اگرچه در هر دوره‌ای برخی از جشن‌ها اهمیت بیشتر یا کمتری یافته‌اند؛ 4. پس از ورود اسلام به ایران، با وجود اختلاف بنیان‌های دین جدید و حکمرانان عرب با آیین‌ها و باورهای کهن ایرانی، بیشتر این جشن‌ها در سده‌های آغازین اسلامی با رونق تمام پابرجا ماندند، و کم‌رونق و منسوخ شدن عمدۀ آنها مربوط است به سده‌های 5 و 6ق و تغییر قطعی گاهشماری ساسانی به گاهشماری هجری خورشیدی. این روند از زمان حملۀ [[مغول]] به ایران در اوایل سدۀ 7ق سرعت بیشتری به خود گرفت؛ آنچنان که از سده‌های میانۀ اسلامی تا ابتدای سدۀ پیش جز جشن‌های [[نوروز]]، [[مهرگان]]، [[سده، جشن|سده]] و [[چهارشنبه سوری|چهارشنبه‌سوری]]، کمتر نشانی از برگزاری دیگر جشن‌ها (جز در میان اقلیت کم‌شمار زردشتیان) باقی مانده است.       </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">خط ۱۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسپندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسپندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنان که پیش‌تر گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان «کمال‌اندیشِ مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه [[اوستا (دین زردشت)|اوستا]] برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، [[خرداد]] و [[امرداد]]) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن [[روز ولنتاین]]&lt;ref&gt;Valentine&#039;s Day&lt;/ref&gt; می‌گذرد، توجه دوباره‌ای به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد اقبال نسل جوان و نوجوانان قرار گرفته است.   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنان که پیش‌تر گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان «کمال‌اندیشِ مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه [[اوستا (دین زردشت)|اوستا]] برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، [[خرداد]] و [[امرداد]]) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن [[روز ولنتاین]]&lt;ref&gt;Valentine&#039;s Day&lt;/ref&gt; می‌گذرد، توجه دوباره‌ای به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد اقبال نسل جوان و نوجوانان قرار گرفته است.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فرهنگ عامیانه (فولکلور) ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فرهنگ عامیانه (فولکلور) ایران]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آداب و رسوم ایرانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آداب و رسوم ایرانی]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:گاه شماری]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:گاه شماری]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مناسبت های ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مناسبت های ایران]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010215391&oldid=prev 2025-02-07T10:25:08Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">خط ۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشن‌های باستانی ایران. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه (تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند) برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در باور ایرانیان باستان، ماه آخر سال و همچنین روز پنجم هر ماه مختص [[اسپندارمذ|سپندارمذ]] و گرامیداشت او بوده، که در جهان، فرشتۀ موکل بر زمین پاک و زن پارسا و درستکار است. او موظف است زمین، کشتزارها، چراگاه‌ها، چهارپایان و زنان را خرم و پاک و بارور نگه دارد. [[زردشتی، آیین|زردشتیان]] در این روز به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و در حرکتی همگانی هرچه جانور و حشرۀ موذی می‌دیدند، می‌کشتند (احتمالاً به همین دلیل آن را جشن برزیگران نیز می‌گفته‌اند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیه‌های ناب و پربها می‌دادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده است. به تصریح [[ابوریحان بیرونی (خوارزم ۳۶۲ـ غزنه ۴۴۰ق)|ابوریحان بیرونی]] در [[الآثارالباقیة عن القرون الخالیه|آثارالباقیة عن القرون الخالیة]]، در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش می‌کردند و از همین رو به آن «مردگیران» نیز می‌گفته‌اند. ممکن است کلمۀ مردگیران شکل تحریف‌شده یا تغییریافتۀ مزدگیران باشد و به این واقعیت اشاره دارد که در روز اسفندگان وظایف خانه‌داری از دوش زنان برداشته و به مردان واگذار می‌شده و علاوه بر این مردان در این روز به پاس یک‌سال کار و کوششِ زنان، به آنها هدیه یا مزد می‌دادند. مردان در این روز زودتر از باقی اهالی خانه بیدار می‌شوند، خانه را با آداب خاصی آب و جارو و از جانوران موذی پاک می‌کنند، بر پاشنه‌های در خانه آویشن می‌ریزند و با پختن آش و نان مخصوص این جشن را برگزار می‌کنند.   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشن‌های باستانی ایران. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه (تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند) برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در باور ایرانیان باستان، ماه آخر سال و همچنین روز پنجم هر ماه مختص [[اسپندارمذ|سپندارمذ]] و گرامیداشت او بوده، که در جهان، فرشتۀ موکل بر زمین پاک و زن پارسا و درستکار است. او موظف است زمین، کشتزارها، چراگاه‌ها، چهارپایان و زنان را خرم و پاک و بارور نگه دارد. [[زردشتی، آیین|زردشتیان]] در این روز به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و در حرکتی همگانی هرچه جانور و حشرۀ موذی می‌دیدند، می‌کشتند (احتمالاً به همین دلیل آن را جشن برزیگران نیز می‌گفته‌اند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیه‌های ناب و پربها می‌دادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده است. به تصریح [[ابوریحان بیرونی (خوارزم ۳۶۲ـ غزنه ۴۴۰ق)|ابوریحان بیرونی]] در [[الآثارالباقیة عن القرون الخالیه|آثارالباقیة عن القرون الخالیة]]، در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش می‌کردند و از همین رو به آن «مردگیران» نیز می‌گفته‌اند. ممکن است کلمۀ مردگیران شکل تحریف‌شده یا تغییریافتۀ مزدگیران باشد و به این واقعیت اشاره دارد که در روز اسفندگان وظایف خانه‌داری از دوش زنان برداشته و به مردان واگذار می‌شده و علاوه بر این مردان در این روز به پاس یک‌سال کار و کوششِ زنان، به آنها هدیه یا مزد می‌دادند. مردان در این روز زودتر از باقی اهالی خانه بیدار می‌شوند، خانه را با آداب خاصی آب و جارو و از جانوران موذی پاک می‌کنند، بر پاشنه‌های در خانه آویشن می‌ریزند و با پختن آش و نان مخصوص این جشن را برگزار می‌کنند.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;پیشینه و بنیان و دگرگونی‌ها&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;پیشینه و بنیان و دگرگونی‌ها&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ارتباط با جشن‌های اصلی ایران چند نکتۀ اساسی وجود دارد: 1. این جشن‌ها همگی با گاهشماری‌های ایرانی ارتباط داشته و با گذشت زمان، براساس دگرگونی‌ گاهشماری‌ها زمان آنها به‌صورت جزئی تغییریافته، یا براساس گاهشماری‌های مختلف در زمان‌های مختلف برگزار می‌شده‌اند یا شمار روزهای آنها که بیشتر یک‌روزه بوده به چند روز افزایش یافته است؛ 2. کمابیش، اساس همۀ این جشن‌ها برپایۀ باورهای دینی و ریشه‌های اساطیری آنها (در هردو مورد، عمدتاً مرتبط با باورهای مربوط به آفرینش) بوده است. به همین علت است که برخی از این جشن‌ها در وهلۀ نخست به منزلۀ گرامیداشت ایزدِ مخصوصِ روزِ جشن بوده‌اند؛ 3. به علت بنیان‌های دینی - اساطیری، پیشینۀ برگزاری این جشن‌ها را به دورۀ اولین پادشاهان ایرانی ([[ماد|مادها]] و [[هخامنشیان]]) و حتی گاه به دوره‌های پیش از استقرار [[آریایی، اقوام|اقوام آریایی]] در ایران و به فرهنگ مشترک هندوایرانی می‌توان منتسب دانست؛ اگرچه در هر دوره‌ای برخی از جشن‌ها اهمیت بیشتر یا کمتری یافته‌اند؛ 4. پس از ورود اسلام به ایران، با وجود اختلاف بنیان‌های دین جدید و حکمرانان عرب با آیین‌ها و باورهای کهن ایرانی، بیشتر این جشن‌ها در سده‌های آغازین اسلامی با رونق تمام پابرجا ماندند، و کم‌رونق و منسوخ شدن عمدۀ آنها مربوط است به سده‌های 5 و 6ق و تغییر قطعی گاهشماری ساسانی به گاهشماری هجری خورشیدی. این روند از زمان حملۀ [[مغول]] به ایران در اوایل سدۀ 7ق سرعت بیشتری به خود گرفت؛ آنچنان که از سده‌های میانۀ اسلامی تا ابتدای سدۀ پیش جز جشن‌های [[نوروز]]، [[مهرگان]]، [[سده، جشن|سده]] و [[چهارشنبه سوری|چهارشنبه‌سوری]]، کمتر نشانی از برگزاری دیگر جشن‌ها (جز در میان اقلیت کم‌شمار زردشتیان) باقی مانده است.       </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ارتباط با جشن‌های اصلی ایران چند نکتۀ اساسی وجود دارد: 1. این جشن‌ها همگی با گاهشماری‌های ایرانی ارتباط داشته و با گذشت زمان، براساس دگرگونی‌ گاهشماری‌ها زمان آنها به‌صورت جزئی تغییریافته، یا براساس گاهشماری‌های مختلف در زمان‌های مختلف برگزار می‌شده‌اند یا شمار روزهای آنها که بیشتر یک‌روزه بوده به چند روز افزایش یافته است؛ 2. کمابیش، اساس همۀ این جشن‌ها برپایۀ باورهای دینی و ریشه‌های اساطیری آنها (در هردو مورد، عمدتاً مرتبط با باورهای مربوط به آفرینش) بوده است. به همین علت است که برخی از این جشن‌ها در وهلۀ نخست به منزلۀ گرامیداشت ایزدِ مخصوصِ روزِ جشن بوده‌اند؛ 3. به علت بنیان‌های دینی - اساطیری، پیشینۀ برگزاری این جشن‌ها را به دورۀ اولین پادشاهان ایرانی ([[ماد|مادها]] و [[هخامنشیان]]) و حتی گاه به دوره‌های پیش از استقرار [[آریایی، اقوام|اقوام آریایی]] در ایران و به فرهنگ مشترک هندوایرانی می‌توان منتسب دانست؛ اگرچه در هر دوره‌ای برخی از جشن‌ها اهمیت بیشتر یا کمتری یافته‌اند؛ 4. پس از ورود اسلام به ایران، با وجود اختلاف بنیان‌های دین جدید و حکمرانان عرب با آیین‌ها و باورهای کهن ایرانی، بیشتر این جشن‌ها در سده‌های آغازین اسلامی با رونق تمام پابرجا ماندند، و کم‌رونق و منسوخ شدن عمدۀ آنها مربوط است به سده‌های 5 و 6ق و تغییر قطعی گاهشماری ساسانی به گاهشماری هجری خورشیدی. این روند از زمان حملۀ [[مغول]] به ایران در اوایل سدۀ 7ق سرعت بیشتری به خود گرفت؛ آنچنان که از سده‌های میانۀ اسلامی تا ابتدای سدۀ پیش جز جشن‌های [[نوروز]]، [[مهرگان]]، [[سده، جشن|سده]] و [[چهارشنبه سوری|چهارشنبه‌سوری]]، کمتر نشانی از برگزاری دیگر جشن‌ها (جز در میان اقلیت کم‌شمار زردشتیان) باقی مانده است.       </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسپندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسپندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''واژه‌شناسی و تبارشناسی'''</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنان که پیش‌تر گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان «کمال‌اندیشِ مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه [[اوستا (دین زردشت)|اوستا]] برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، [[خرداد]] و [[امرداد]]) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن [[روز ولنتاین]]&lt;ref&gt;Valentine's Day&lt;/ref&gt; می‌گذرد، توجه دوباره‌ای به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد اقبال نسل جوان و نوجوانان قرار گرفته است.  </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''واژه‌شناسی و تبارشناسی'''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنان که پیش‌تر گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان «کمال‌اندیشِ مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه [[اوستا (دین زردشت)|اوستا]] برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، [[خرداد]] و [[امرداد]]) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن [[روز ولنتاین]]&lt;ref&gt;Valentine's Day&lt;/ref&gt; می‌گذرد، توجه دوباره‌ای به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد اقبال نسل جوان و نوجوانان قرار گرفته است.  </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فرهنگ عامیانه (فولکلور) ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فرهنگ عامیانه (فولکلور) ایران]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آداب و رسوم ایرانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آداب و رسوم ایرانی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:گاه شماری]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:گاه شماری]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مناسبت های ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مناسبت های ایران]]</div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010214350&oldid=prev 2025-02-03T04:23:51Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۲۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنان که پیش‌تر گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان «کمال‌اندیشِ مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه [[اوستا (دین زردشت)|اوستا]] برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، [[خرداد]] و [[امرداد]]) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن روز ولنتاین&lt;ref&gt;Valentine's Day&lt;/ref&gt; می‌گذرد، توجه دوباره‌ای به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد اقبال نسل جوان و نوجوانان قرار گرفته است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنان که پیش‌تر گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان «کمال‌اندیشِ مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه [[اوستا (دین زردشت)|اوستا]] برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، [[خرداد]] و [[امرداد]]) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>روز ولنتاین<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>&lt;ref&gt;Valentine's Day&lt;/ref&gt; می‌گذرد، توجه دوباره‌ای به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد اقبال نسل جوان و نوجوانان قرار گرفته است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010214339&oldid=prev 2025-02-03T04:10:43Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۱۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فرهنگ عامیانه (فولکلور) ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فرهنگ عامیانه (فولکلور) ایران]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آداب و رسوم ایرانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آداب و رسوم ایرانی]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:گاه شماری]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مناسبت های ایران]]</ins></div></td></tr> </table>

Mohammadi3 https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010213218&oldid=prev 2025-01-26T18:53:17Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنان که پیش‌تر گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان «کمال‌اندیشِ مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه [[اوستا (دین زردشت)|اوستا]] برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، [[خرداد]] و [[امرداد]]) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن روز ولنتاین&lt;ref&gt;Valentine's Day&lt;/ref&gt; می‌گذرد، توجه دوباره‌ای به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توجه </del>قرار گرفته است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنان که پیش‌تر گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان «کمال‌اندیشِ مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه [[اوستا (دین زردشت)|اوستا]] برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، [[خرداد]] و [[امرداد]]) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن روز ولنتاین&lt;ref&gt;Valentine's Day&lt;/ref&gt; می‌گذرد، توجه دوباره‌ای به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقبال نسل جوان و نوجوانان </ins>قرار گرفته است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>----</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Reza rouzbahani https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010212837&oldid=prev 2025-01-25T15:58:59Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[تقویم اوستایی|گاهشماری زردشتیان]]، علاوه بر نام برخی از ماه‌ها، هر روز از ماه را به نام یکی از ایزدان یا امشاسپندان می‌خواندند. روز اولِ هر ماه ویژۀ [[اهورامزدا]] بود و «هرمزدروز» نام داشت. روزهای هشتم، پانزدهم و بیست‌وسوم هم مخصوص آفریدگار ([[دی]]) بود. روزهای دوم تا هفتم به شش امشاسپند اختصاص داشت. روز نوزدهم را به یاد رفتگان، فروشی (شکل دیگری از واژۀ [[فروهر]]) می‌نامیدند و بر روزهای دیگر نام ایزدان آتش، آب‌ها، خورشید، ماه، [[تیر]] (باران)، [[گوش، ایزد|گوش]] (چهارپایان)، باد، آسمان، زمین و ستارگان را گذاشته بودند. روزهای باقیمانده به ایزدان محبوب اختصاص داشت. مثلاً روز شانزدهم را به نام [[میتراییسم|مهر/ میترا]] و روز بیستم را به نام [[بهرام]] می‌خواندند. هرگاه نام روز با نام ماه برابر می‌شد، آن روز را جشن می‌گرفتند و آن جشن را به نام مشترکشان می‌خواندند. از جمله و بر این اساس، در اسفندروز/ سپندارمذروز (روز پنجمِ) اسفند جشنی به نام اسفندگان/ اسپندارمذگان/ سپندارمذگان می‌گرفتند. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگردی (که هر سال را مشتمل بر 12 ماهِ 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در گاهشماری تازۀ ایرانیان روزها دیگر نام خاصی نداشتند و تنها با ذکر شمارۀ روز از آنها یاد می‌شد. شاید این تغییر مهم‌ترین علت منسوخ شدن بسیاری جشن‌های باستانی ایران باشد.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[تقویم اوستایی|گاهشماری زردشتیان]]، علاوه بر نام برخی از ماه‌ها، هر روز از ماه را به نام یکی از ایزدان یا امشاسپندان می‌خواندند. روز اولِ هر ماه ویژۀ [[اهورامزدا]] بود و «هرمزدروز» نام داشت. روزهای هشتم، پانزدهم و بیست‌وسوم هم مخصوص آفریدگار ([[دی]]) بود. روزهای دوم تا هفتم به شش امشاسپند اختصاص داشت. روز نوزدهم را به یاد رفتگان، فروشی (شکل دیگری از واژۀ [[فروهر]]) می‌نامیدند و بر روزهای دیگر نام ایزدان آتش، آب‌ها، خورشید، ماه، [[تیر]] (باران)، [[گوش، ایزد|گوش]] (چهارپایان)، باد، آسمان، زمین و ستارگان را گذاشته بودند. روزهای باقیمانده به ایزدان محبوب اختصاص داشت. مثلاً روز شانزدهم را به نام [[میتراییسم|مهر/ میترا]] و روز بیستم را به نام [[بهرام]] می‌خواندند. هرگاه نام روز با نام ماه برابر می‌شد، آن روز را جشن می‌گرفتند و آن جشن را به نام مشترکشان می‌خواندند. از جمله و بر این اساس، در اسفندروز/ سپندارمذروز (روز پنجمِ) اسفند جشنی به نام اسفندگان/ اسپندارمذگان/ سپندارمذگان می‌گرفتند. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگردی (که هر سال را مشتمل بر 12 ماهِ 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در گاهشماری تازۀ ایرانیان روزها دیگر نام خاصی نداشتند و تنها با ذکر شمارۀ روز از آنها یاد می‌شد. شاید این تغییر مهم‌ترین علت منسوخ شدن بسیاری جشن‌های باستانی ایران باشد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امشاسبندان </del>و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امشاسپندان </ins>و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Reza rouzbahani https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010212836&oldid=prev 2025-01-25T15:58:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">خط ۱۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسبندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسبندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> </table>

Reza rouzbahani https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010212835&oldid=prev 2025-01-25T15:57:58Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:2042179744.jpg|بندانگشتی|نگاره‌ای تزئینی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:2042179744- 2.jpg|بندانگشتی|نگاره‌ای تزئینی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سپندارمذگان (Sepandarmazgan)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سپندارمذگان (Sepandarmazgan)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشن‌های باستانی ایران. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه (تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند) برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در باور ایرانیان باستان، ماه آخر سال و همچنین روز پنجم هر ماه مختص [[اسپندارمذ|سپندارمذ]] و گرامیداشت او بوده، که در جهان، فرشتۀ موکل بر زمین پاک و زن پارسا و درستکار است. او موظف است زمین، کشتزارها، چراگاه‌ها، چهارپایان و زنان را خرم و پاک و بارور نگه دارد. [[زردشتی، آیین|زردشتیان]] در این روز به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و در حرکتی همگانی هرچه جانور و حشرۀ موذی می‌دیدند، می‌کشتند (احتمالاً به همین دلیل آن را جشن برزیگران نیز می‌گفته‌اند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیه‌های ناب و پربها می‌دادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده است. به تصریح [[ابوریحان بیرونی (خوارزم ۳۶۲ـ غزنه ۴۴۰ق)|ابوریحان بیرونی]] در [[الآثارالباقیة عن القرون الخالیه|آثارالباقیة عن القرون الخالیة]]، در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش می‌کردند و از همین رو به آن «مردگیران» نیز می‌گفته‌اند. ممکن است کلمۀ مردگیران شکل تحریف‌شده یا تغییریافتۀ مزدگیران باشد و به این واقعیت اشاره دارد که در روز اسفندگان وظایف خانه‌داری از دوش زنان برداشته و به مردان واگذار می‌شده و علاوه بر این مردان در این روز به پاس یک‌سال کار و کوششِ زنان، به آنها هدیه یا مزد می‌دادند. مردان در این روز زودتر از باقی اهالی خانه بیدار می‌شوند، خانه را با آداب خاصی آب و جارو و از جانوران موذی پاک می‌کنند، بر پاشنه‌های در خانه آویشن می‌ریزند و با پختن آش و نان مخصوص این جشن را برگزار می‌کنند.   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشن‌های باستانی ایران. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه (تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند) برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در باور ایرانیان باستان، ماه آخر سال و همچنین روز پنجم هر ماه مختص [[اسپندارمذ|سپندارمذ]] و گرامیداشت او بوده، که در جهان، فرشتۀ موکل بر زمین پاک و زن پارسا و درستکار است. او موظف است زمین، کشتزارها، چراگاه‌ها، چهارپایان و زنان را خرم و پاک و بارور نگه دارد. [[زردشتی، آیین|زردشتیان]] در این روز به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و در حرکتی همگانی هرچه جانور و حشرۀ موذی می‌دیدند، می‌کشتند (احتمالاً به همین دلیل آن را جشن برزیگران نیز می‌گفته‌اند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیه‌های ناب و پربها می‌دادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده است. به تصریح [[ابوریحان بیرونی (خوارزم ۳۶۲ـ غزنه ۴۴۰ق)|ابوریحان بیرونی]] در [[الآثارالباقیة عن القرون الخالیه|آثارالباقیة عن القرون الخالیة]]، در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش می‌کردند و از همین رو به آن «مردگیران» نیز می‌گفته‌اند. ممکن است کلمۀ مردگیران شکل تحریف‌شده یا تغییریافتۀ مزدگیران باشد و به این واقعیت اشاره دارد که در روز اسفندگان وظایف خانه‌داری از دوش زنان برداشته و به مردان واگذار می‌شده و علاوه بر این مردان در این روز به پاس یک‌سال کار و کوششِ زنان، به آنها هدیه یا مزد می‌دادند. مردان در این روز زودتر از باقی اهالی خانه بیدار می‌شوند، خانه را با آداب خاصی آب و جارو و از جانوران موذی پاک می‌کنند، بر پاشنه‌های در خانه آویشن می‌ریزند و با پختن آش و نان مخصوص این جشن را برگزار می‌کنند.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">خط ۱۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسبندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسبندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> </table>

Reza rouzbahani https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B0%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=2010212829&oldid=prev 2025-01-25T15:53:14Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سپندارمذگان (Sepandarmazgan)</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سپندارمذگان (Sepandarmazgan)</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشن‌های باستانی ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند (روز 5 اسفندماه در گاهشماری یزدگردی و 29 بهمن در گاهشماری خورشیدی)</del>. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در باور ایرانیان باستان، ماه آخر سال و همچنین روز پنجم هر ماه مختص سپندارمذ و گرامیداشت او بوده، که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر روی زمین، </del>فرشتۀ موکل بر زمین پاک و زن درستکار است. او موظف است زمین، کشتزارها، چراگاه‌ها، چهارپایان و زنان را خرم و پاک و بارور نگه دارد. زردشتیان در این روز به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و در حرکتی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمعی </del>هرچه حشرۀ موذی می‌دیدند، می‌کشتند (به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </del>دلیل آن را جشن برزیگران نیز می‌گفته‌اند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیه‌های ناب و پربها می‌دادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده است. به تصریح ابوریحان بیرونی در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثار الباقیة </del>عن القرون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الخالیة، </del>در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش می‌کردند و از همین رو به آن «مردگیران» نیز می‌گفته‌اند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گمان می‌رود که </del>کلمۀ مردگیران شکل تحریف‌شده یا تغییریافتۀ مزدگیران باشد و به این واقعیت اشاره دارد که در روز اسفندگان وظایف خانه‌داری از دوش زنان برداشته و به مردان واگذار می‌شده و علاوه بر این مردان در این روز به پاس یک‌سال کار و کوششِ زنان، به آنها هدیه یا مزد می‌دادند. مردان در این روز زودتر از باقی اهالی خانه بیدار می‌شوند، خانه را با آداب خاصی آب و جارو و از جانوران موذی پاک می‌کنند، بر پاشنه‌های در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منزل‌ </del>آویشن می‌ریزند و با پختن آش و نان مخصوص این جشن را برگزار می‌کنند.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(یا: اسپندارمذگان؛ اسفندگان) از جشن‌های باستانی ایران. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگری (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(تقارن سپندارمذروز با ماه اسفند) </ins>برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در باور ایرانیان باستان، ماه آخر سال و همچنین روز پنجم هر ماه مختص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اسپندارمذ|</ins>سپندارمذ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و گرامیداشت او بوده، که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در جهان، </ins>فرشتۀ موکل بر زمین پاک و زن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پارسا و </ins>درستکار است. او موظف است زمین، کشتزارها، چراگاه‌ها، چهارپایان و زنان را خرم و پاک و بارور نگه دارد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زردشتی، آیین|</ins>زردشتیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در این روز به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و در حرکتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همگانی </ins>هرچه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جانور و </ins>حشرۀ موذی می‌دیدند، می‌کشتند (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احتمالاً </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین </ins>دلیل آن را جشن برزیگران نیز می‌گفته‌اند)؛ چون سپندارمذ ایزد پاکی و نگهبان زمین و پاسبان خانه و زن خوب بود، در آن روز مردان به زنان هدیه‌های ناب و پربها می‌دادند و این رسم تا اواخر سدۀ 5ق در اصفهان و ری و نواحی غربی ایران مرسوم بوده است. به تصریح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوریحان بیرونی (خوارزم ۳۶۲ـ غزنه ۴۴۰ق)|</ins>ابوریحان بیرونی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[الآثارالباقیة عن القرون الخالیه|آثارالباقیة </ins>عن القرون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الخالیة]]، </ins>در سپندارمذگان زنان از شوهران خود طلب آمیزش می‌کردند و از همین رو به آن «مردگیران» نیز می‌گفته‌اند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ممکن است </ins>کلمۀ مردگیران شکل تحریف‌شده یا تغییریافتۀ مزدگیران باشد و به این واقعیت اشاره دارد که در روز اسفندگان وظایف خانه‌داری از دوش زنان برداشته و به مردان واگذار می‌شده و علاوه بر این مردان در این روز به پاس یک‌سال کار و کوششِ زنان، به آنها هدیه یا مزد می‌دادند. مردان در این روز زودتر از باقی اهالی خانه بیدار می‌شوند، خانه را با آداب خاصی آب و جارو و از جانوران موذی پاک می‌کنند، بر پاشنه‌های در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خانه </ins>آویشن می‌ریزند و با پختن آش و نان مخصوص این جشن را برگزار می‌کنند.   </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;پیشینه و بنیان و دگرگونی‌ها&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;پیشینه و بنیان و دگرگونی‌ها&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ارتباط با جشن‌های اصلی ایران چند نکتۀ اساسی وجود دارد: 1. این جشن‌ها همگی با گاهشماری‌های ایرانی ارتباط داشته و براساس دگرگونی‌ گاهشماری‌ها زمان آنها به‌صورت جزئی تغییریافته، یا براساس گاهشماری‌های مختلف در زمان‌های مختلف برگزار می‌شده‌اند یا شمار روزهای آنها که بیشتر یک‌روزه بوده به چند روز افزایش یافته است؛ 2. کمابیش، اساس همۀ این جشن‌ها برپایۀ باورهای دینی و ریشه‌های اساطیری آنها (در هردو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مورد به </del>باورهای مربوط به آفرینش) بوده است. به همین علت است که برخی از این جشن‌ها در وهلۀ نخست به منزلۀ گرامیداشت ایزدِ مخصوصِ روزِ جشن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوده‌اند. </del>3. به علت بنیان‌های دینی - اساطیری، پیشینۀ برگزاری این جشن‌ها را به دورۀ اولین پادشاهان ایرانی (مادها و هخامنشیان) و حتی گاه به دوره‌های پیش از استقرار اقوام آریایی در ایران و به فرهنگ مشترک هندوایرانی می‌توان منتسب دانست؛ اگرچه در هر دوره‌ای برخی از جشن‌ها اهمیت بیشتر یا کمتری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافته‌اند. </del>4. پس از ورود اسلام به ایران، با وجود اختلاف بنیان‌های دین جدید با آیین‌ها و باورهای کهن ایرانی، بیشتر این جشن‌ها در سده‌های آغازین اسلامی با رونق تمام پابرجا ماندند، و کم‌رونق و منسوخ شدن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیشتر </del>آنها مربوط است به سده‌های 5 و 6ق و تغییر قطعی گاهشماری ساسانی به گاهشماری هجری خورشیدی. این روند از زمان حملۀ مغول <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روند سریع‌تری </del>به خود گرفت؛ آنچنان که از سده‌های میانۀ اسلامی تا ابتدای سدۀ پیش جز جشن‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوروز، مهرگان، </del>سده و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چهارشنبه‌سوری، </del>کمتر نشانی از برگزاری دیگر جشن‌ها (جز در میان اقلیت کم‌شمار زردشتیان) باقی مانده است.       </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ارتباط با جشن‌های اصلی ایران چند نکتۀ اساسی وجود دارد: 1. این جشن‌ها همگی با گاهشماری‌های ایرانی ارتباط داشته و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با گذشت زمان، </ins>براساس دگرگونی‌ گاهشماری‌ها زمان آنها به‌صورت جزئی تغییریافته، یا براساس گاهشماری‌های مختلف در زمان‌های مختلف برگزار می‌شده‌اند یا شمار روزهای آنها که بیشتر یک‌روزه بوده به چند روز افزایش یافته است؛ 2. کمابیش، اساس همۀ این جشن‌ها برپایۀ باورهای دینی و ریشه‌های اساطیری آنها (در هردو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مورد، عمدتاً مرتبط با </ins>باورهای مربوط به آفرینش) بوده است. به همین علت است که برخی از این جشن‌ها در وهلۀ نخست به منزلۀ گرامیداشت ایزدِ مخصوصِ روزِ جشن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوده‌اند؛ </ins>3. به علت بنیان‌های دینی - اساطیری، پیشینۀ برگزاری این جشن‌ها را به دورۀ اولین پادشاهان ایرانی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ماد|</ins>مادها<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>هخامنشیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) و حتی گاه به دوره‌های پیش از استقرار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آریایی، اقوام|</ins>اقوام آریایی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در ایران و به فرهنگ مشترک هندوایرانی می‌توان منتسب دانست؛ اگرچه در هر دوره‌ای برخی از جشن‌ها اهمیت بیشتر یا کمتری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافته‌اند؛ </ins>4. پس از ورود اسلام به ایران، با وجود اختلاف بنیان‌های دین جدید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و حکمرانان عرب </ins>با آیین‌ها و باورهای کهن ایرانی، بیشتر این جشن‌ها در سده‌های آغازین اسلامی با رونق تمام پابرجا ماندند، و کم‌رونق و منسوخ شدن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عمدۀ </ins>آنها مربوط است به سده‌های 5 و 6ق و تغییر قطعی گاهشماری ساسانی به گاهشماری هجری خورشیدی. این روند از زمان حملۀ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مغول<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] به ایران در اوایل سدۀ 7ق سرعت بیشتری </ins>به خود گرفت؛ آنچنان که از سده‌های میانۀ اسلامی تا ابتدای سدۀ پیش جز جشن‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نوروز]]، [[مهرگان]]، [[سده، جشن|</ins>سده<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[چهارشنبه سوری|چهارشنبه‌سوری]]، </ins>کمتر نشانی از برگزاری دیگر جشن‌ها (جز در میان اقلیت کم‌شمار زردشتیان) باقی مانده است.       </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در [[تقویم اوستایی|گاهشماری زردشتیان]]، علاوه بر نام برخی از ماه‌ها، هر روز از ماه را به نام یکی از ایزدان یا امشاسپندان می‌خواندند. روز اولِ هر ماه ویژۀ [[اهورامزدا]] بود و «هرمزدروز» نام داشت. روزهای هشتم، پانزدهم و بیست‌وسوم هم مخصوص آفریدگار ([[دی]]) بود. روزهای دوم تا هفتم به شش امشاسپند اختصاص داشت. روز نوزدهم را به یاد رفتگان، فروشی (شکل دیگری از واژۀ [[فروهر]]) می‌نامیدند و بر روزهای دیگر نام ایزدان آتش، آب‌ها، خورشید، ماه، [[تیر]] (باران)، [[گوش، ایزد|گوش]] (چهارپایان)، باد، آسمان، زمین و ستارگان را گذاشته بودند. روزهای باقیمانده به ایزدان محبوب اختصاص داشت. مثلاً روز شانزدهم را به نام [[میتراییسم|مهر/ میترا]] و روز بیستم را به نام [[بهرام]] می‌خواندند. هرگاه نام روز با نام ماه برابر می‌شد، آن روز را جشن می‌گرفتند و آن جشن را به نام مشترکشان می‌خواندند. از جمله و بر این اساس، در اسفندروز/ سپندارمذروز (روز پنجمِ) اسفند جشنی به نام اسفندگان/ اسپندارمذگان/ سپندارمذگان می‌گرفتند. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگردی (که هر سال را مشتمل بر 12 ماهِ 30روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است. در گاهشماری تازۀ ایرانیان روزها دیگر نام خاصی نداشتند و تنها با ذکر شمارۀ روز از آنها یاد می‌شد. شاید این تغییر مهم‌ترین علت منسوخ شدن بسیاری جشن‌های باستانی ایران باشد. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در داستان [[بیژن و منیژه]] ([[شاهنامه]]) و پس از گرفتار شدن [[بیژن]] به دست [[توران (اسطوره)|تورانیان]]، [[کیخسرو]] با ارسال نامه‌ای [[رستم (شاهنامه)|رستم]] را برای رهایی او فرا می‌خواند. پس از حضور رستم در پیشگاه پادشاه، رستم به این گونه با گفتن نام امشاسبندان و جایگاه و وظیفۀ آنان کیخسرو را می‌ستاید: چو هرمزد بادت بدین پایگاه/ چو بهمن نگهبان فرخ‌کلاه// همه‌ساله اردیبهشت هژیر/ نگهبان تو با هش و رای پیر// چو شهریورت باد پیروزگر/ بنام بزرگی و فر و هنر// سفندارمذ پاسبان تو باد/ خرد جان روشن‌روان تو باد// چو خردادت از یاوران بر دهاد/ ز مرداد باش از بر و بوم شاد// دی و اورمزدت خجسته بواد/ در هر بدی بر تو بسته بواد// دی‌ات آذرافروز و فرخنده‌روز/ تو شادان و تاج تو گیتی‌فروز</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در گاهشماری زردشتیان، علاوه بر نام برخی از ماه‌ها، هر روز از ماه را به نام یکی از ایزدان یا امشاسپندان می‌خواندند. روز اولِ هر ماه ویژۀ اهورامزدا بود و «هرمزدروز» نام داشت. روزهای هشتم، پانزدهم و بیست‌وسوم هم مخصوص آفریدگار بود. روزهای دوم تا هفتم به شش امشاسپند اختصاص داشت. روز نوزدهم را به یاد رفتگان، فروشی (شکل دیگری از واژۀ فروهر) می‌نامیدند و بر روزهای دیگر نام ایزدان آتش، آب‌ها، خورشید، ماه، تیر (باران)، گوش (چهارپایان)، باد، آسمان، زمین و ستارگان را گذاشته بودند. روزهای باقیمانده به ایزدان محبوب اختصاص داشت. مثلاً روز شانزدهم را به نام مهر/میترا و روز بیستم را به نام بهرام می‌خواندند. هرگاه نام روز با نام ماه برابر می‌شد، آن روز را جشن می‌گرفتند و آن جشن را به نام مشترکشان می‌خواندند. از جمله و بر این اساس، در اسفندروز/ سپندارمذروز (روز پنجمِ) اسفند جشنی به نام اسفندگان/ اسپندارمذگان/ سپندارمذگان می‌گرفتند. تا سده‌های اولیۀ اسلامی براساس گاهشماری یزدگردی (که هر سال را مشتمل بر 12 ماه 30 روزه محاسبه می‌کرده‌اند) در روز 5 اسفندماه برگزار می‌شده، اما بعدتر با جایگزینی گاهشمار خورشیدی، این روز با 29 بهمن مقارن شده است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;واژه‌شناسی و تبارشناسی&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنان که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در آغاز </del>گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«کمال‌اندیش </del>مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه اوستا برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، خرداد و امرداد) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن ولنتاین می‌گذرد، توجه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جدیدی </del>به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد توجه قرار گرفته است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنان که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیش‌تر </ins>گفته شد، سپندارمذگان در تقارن روز اسفند با ماه اسفند برگزار می‌شده و این روز و ماه به نام سپندارمذ، یکی از امشاسپندان یا مینویان مقرّب درگاه اهورامزدا در دین زردشتی، است. اسپندارمذ در اوستا به‌صورت «سپِنتا آرمَیتی» آمده است و آن را می‌توان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«کمال‌اندیشِ </ins>مقدس» معنی کرد. علاوه بر مهر و عشق بی‌پایان، تواضع و فروتنی، خردمندی، کمال‌اندیشی و بردباری، مهم‌ترین ویژگی‌ای که در متون آیین زردشتی و خاصه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اوستا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(دین زردشت)|اوستا]] </ins>برای این امشاسپند گفته شده پیوند بسیار نزدیک او با زمین و نگاهبانی زمین، کشت‌وکار، چراگاه‌ها و چهارپایان است؛ و از سویی دیگر با توجه به نقش نمادین زمین به عنوان زن (به خاطر زندگی‌بخشی و پرورش) و ارتباط این دو مفهوم (زن و زمین) و با در نظر داشتن این‌که سپندارمذ به عنوان دختر اهورامزدا و از گروه ایزدبانوان سه‌گانۀ دین زردشتی (اسپندارمذ، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>خرداد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امرداد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) ذکر شده، نگاهبانی زنان درستکار و پاک و شوهردوست نیز از وظایف او بوده است. این دو نقش ایزدبانو، در رسوم جشن سپندارمذگان بروز عینی و مشخصی داشته‌اند؛ آنچنان که در آغاز نیز گفته شد: در روز برگزاری جشن، مردم به بیابان‌های اطراف شهر می‌رفتند و به پاکسازی زمین از حشرات موذی می‌پرداختند، زنان از شوهران خود درخواست آمیزش و هدیه می‌کردند و دوشیزگان همسران خود را برمی‌گزیدند. امروزه پس از چند دهه که از رونق گرفتن جشن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روز </ins>ولنتاین<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;Valentine's Day&lt;/ref&gt; </ins>می‌گذرد، توجه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوباره‌ای </ins>به جشن‌های باستانی ایران شده و از جمله جشن اسفندگان برای گرامیداشت زنان مورد توجه قرار گرفته است.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فرهنگ عامیانه (فولکلور) ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فرهنگ عامیانه (فولکلور) ایران]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آداب و رسوم ایرانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:آداب و رسوم ایرانی]]</div></td></tr> </table>

Reza rouzbahani