https://wikijoo.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%AF%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%8C_%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AAگیلی، ادبیات - تاریخچهٔ نسخهها2026-05-01T18:09:34Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.0https://wikijoo.ir/index.php?title=%DA%AF%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%8C_%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA&diff=1293542&oldid=prevNazanin در ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۲۳2019-07-24T05:23:50Z<p></p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br />
گِیْلی، ادبیات (Gaelic, Literature)<br />
<br />
ادبیات شفاهی و مکتوب ایرلند و اسکاتلند به زبان گیلی. تا پیش از شکوفایی گیلی اسکاتلندی به زبانی متمایز در قرن ۱۵، میتوان هر دو کشور را دارای ادبیاتی واحد پنداشت. در روایات، آغاز سرودن شعر ایرلندی را اوایل قرن ۱م ذکر میکنند، اما تا پیش از عصر قدیس پاتریک<ref>Saint Patrick<br />
<br />
</ref> (۳۸۵ـ۴۶۱م)، معروف به رسول ایرلند، ادبیات به معنی متداول آن در ایرلند پدید نیامد. کهنترین افسانههای عاشقانه و پهلوانی گیلی به نظم و نثر در شماری از نسخههای خطی قرن ۱۲م به یادگار مانده که خود برگرفته از روایات شفاهی کهنترند. از مهمترین این آثار ''کتاب دان کاو''<ref>''The Book of the Dun Cow'' <br />
<br />
</ref> (ح ۱۱۰۰م)، و ''کتاب لنستر''<ref>''The Book of Leinster'' </ref> (ح ۱۱۵۰م) است. افسانههای گیلی (ایرلندی) را به دو شعبه تقسیم کردهاند. یکی، ''آلستر، یا حلقۀ سرخ''<ref>''The Ulster, or Red Branch'' </ref>، مشتمل بر ۱۰۰ قصه، و برگرفته از زندگی شاه آلستر و جنگجویانش بهویژه کوکولین<ref>Cuchulain</ref>، که بزرگترین قهرمان افسانهای ایرلند است. ''تِین بوکولی (هجوم به کولی)''<ref>(Tain Bo Cuailnge (The Cattle Raid of Cooley</ref>، بزرگترین اثر حماسی ایرلند کهن، ازجمله افسانههای شعبۀ سرخ است. از افسانههای دیگر این حلقه ''تبعید کودکان اوسناک''<ref>''The Exile of the Children of Usnach'' </ref>، قصۀ دردناک دیردر<ref>Deirdre </ref>، هلن افسانهای ایرلند، را بازگو میکند. دیگری، ''حلقۀ فینی (یا آشِنی)''<ref>''Fenian (or Ossianic) Cycle'' </ref>، که با لعاب مسیحیت آمیخته است. شخصیت اصلی بسیاری از افسانههای این حلقه فین مککول<ref>Finn MacCool </ref>، پهلوان افسانهای و شاعر قرن ۲ یا ۳م است. پسرش اوسیان<ref>Ossian </ref> نیز به شاعری و جنگاوری شهرت دارد. بیشتر افسانهها در قالب بالاد سروده شدهاند.<br />
<br />
'''ادبیات گیلی ایرلندی، قرون ۱۷ تا ۲۰'''. در عصر الیزابت اول، انگلیسی جای گیلی را در ایرلند گرفت. با وجود این، آثار منثور زیادی دربارۀ گذشتۀ ایرلندیها نوشته شد. در همین حال، مخالفت با حکومت انگلیسیها در شعر گیلی آغاز شد. برخی از مشهورترین نویسندگان ملیگرای ایرلند در قرون ۱۷ و ۱۸ عبارتاند از ایگَن اورایلی<ref>Egan O’Rahilly </ref> و بریان مریمن<ref>Brian Merriman </ref>. در قرن ۱۹ با انتشار آثار داگلاس هاید<ref>Douglas Hyde </ref> و تشکیل اتحادیۀ گیلی<ref>Gaelic League</ref>، زبان گیلی رونق گرفت و کوششهایی بهمنظور حفظ و گسترش آن آغاز شد. در اواخر این قرن و نیمۀ اول قرن ۲۰، مجموعههایی از قصههای عامیانه، آثار داستانی، نمایشنامهها و اشعاری به زبان گیلی منتشر شد.<br />
<br />
'''ادبیات گیلی اسکاتلندی، قرون ۱۶ تا ۲۰'''. نخستین آثار ادبی گیلی اسکاتلندی در ''کتاب دین آو لیزمور''<ref>''The Book of the Dean of Lismore'' </ref>، که سِر جیمز مکگرگور<ref>''Sir James Mac Gregor'' </ref> در فاصلۀ ۱۵۱۲ تا ۱۵۲۶ تألیف کرده، به یادگار مانده است. در قرن ۱۷ شعر شکوفا شد. از مجموعههای اشعار این دوره ''کتاب سیاه کلَنرانالد''<ref>''The Black Book of Clanranald'' </ref> و ''کتاب سرخ کلَنرانالد''<ref>''The Red Book of Clanranald'' </ref> است. ازجملۀ مشهورترین شاعران قرن نیز ماری مکلئود<ref>Mary Macleod </ref> و رودریک موریسون<ref>Roderic Morison </ref> بودند. آشنایی با ادبیات کشورهای دیگر شور و نیروی تازهای به ادبیات بخشید. بزرگترین شاعر قرن (اسکاتلندی) اَلگزاندر مکدونالد<ref>Alexander Macdonald </ref> بود که اثرش به نام ''حیات دوبارۀ زبان اسکاتلندی کهن''<ref>''Resurrection of the Ancient Scotish Tongue''</ref> (۱۷۵۱)، نخستین کتاب شعر غیرمذهبی چاپ شده در اسکاتلند محسوب میشود. بزرگترین سرایندۀ شعر مذهبی نیز داگلاس بیوکنن<ref> Douglas Buchanan</ref> بود که مهمترین اثرش ''روز داوری''<ref>''Day of Judgment'' </ref> است. در اواخر قرن ۱۹ نخستین داستانهای کوتاه در نشریات چاپ شد. از داستاننویسان مشهور قرن ۲۰، لِین کریکتن اسمیت<ref>Lain Crichton Smith </ref> بود. دریک تامسون<ref>Derick Thomson </ref> و سورلی مکلین<ref>Sorley Maclean</ref> نیز از شاعران مشهور این عصرند. بدینترتیب، ادبیات گیلی، بهویژه با انتشار جُنگهایی از متون کهن، همواره مورد توجه بوده است.<br />
<br />
&nbsp;<br />
<br />
----<br />
<br />
[[Category:ادبیات غرب]] [[Category:مفاهیم، رویدادها، اصطلاحات، عناصر]]</div>Nazanin