زاینده رود، شهر
زایندهرود، شهر Zayandehrud, city
شهری در مناطق غربی استان اصفهان، بخش مرکزی شهرستان لنجان، دهستان کاریز. بنا بر مصوبۀ مورخ 27 دی 1379ش هیأت دولت از تجمیع آبادیهای باباشیخعلی، بیستجان، بهجتآباد، کلهمسلمان، و کلهمسیح ایجاد گردیده و به خاطر جریان زایندهرود در سرتاسر طول شهر به اسم این رود نامگذاری شده است. با ارتفاع حدود 1,700متری از سطح دریا در فاصلۀ 370کیلومتری جنوب تهران، 45کیلومتری غرب شهر اصفهان، 10کیلومتری غرب زرینشهر، و در مسیر جادۀ اصفهان - زرینشهر - شهرکرد قرار دارد. مساحت آن 24کیلومترمربع است و به صورت باریکهای کمعرض به طول تقریبی 7کیلومتر در دوسوی رودخانۀ زایندهرود واقع شده. در شرق با شهرهای چمگردان و سده لنجان، و در شرق با شهر باغشاد همسایه است. اقلیم آن معتدلِ مایل به سرد و خشک و از لحاظ بارندگی جزو مناطق نیمهخشک است. حاشیه سرسبز و پارک ساحلی رودخانه زایندهرود، درخت چنار 500ساله، و امامزاده سید احمد (در محلۀ باباشیخعلی) از جاذبههای این شهر است.
صرف نظر از وجود آثار تاریخی کهنتر، پیشینۀ مراکز جمعیتی (محلهها یا آبادیهای تشکیلدهندۀ) شهر، لااقل، به دورۀ انتقال پایتخت به اصفهان در زمان شاه عباس اول و اصلاحات اجتماعی او (پس از سال 1000ق) برمیگردد. پس از انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان و علاقۀ شاه عباس به توسعه و رونق بازرگانی و احیای عظمت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران و بهخصوص دشت اصفهان و اطراف آن، منطقۀ لنجان که در حد فاصل قبایل لر بختیاری با دشت اصفهان قرار داشت نیز در کانون توجهات شاه صفوی قرار گرفت. او برای پایان بخشیدن به ناامنیهای ناشی از تهاجمات مداوم قبایل لر بختیاری به روستاهای غرب اصفهان اقدام به اسکان قبایل شورشی تبعیدی از سرزمینهای دیگر در مناطق مجاور زیستگاه قبایل لر بختیاری و از جمله لنجان کرد. احداث جاده در حاشیۀ شمالی رودخانه زایندهرود از جمله اقدامات عمرانی دربار صفوی در لنجان بود. در پی این اقدامات برای بهبود شرایط حمل و نقل و ایجاد امکانات رفاهی برای کاروانها، در دو سوی راه مذکور کاروانسراهای متعددی در مجاورت قلعههای گروههای تبعیدی تازه اسکان داده شده که در حاشیۀ راه جدید قرار داشتند، احداث گردید. قبایل تبعیدی ازبک و ترک و همچنین مهاجران ارمنی (که به دعوت یا خواست شاه عباس به ایران مهاجرت کردهاند) در این قلاع (در حد فاصل پل قلعه یا پل کله تا گردنۀ گاوپیسه) استقرار یافته و بهتدریج به توسعۀ جایگاه تازه خود پرداختند. تعدادی از این جایگاهها اینک با نامهای بیستجان، باباشیخعلی، کلهمسلمان و کلهمسیح خوانده میشوند. بزرگترین این قلعهها بیستجان بود که توسط گروههای فارس و ترک احداث و مورد سکونت قرار گرفت. چندی نگذشت که قلعۀ بیستجان به مهمترین و بزرگترین کاروانسراهای برپا شده در مسیر راه ارتباطی مذکور تبدیل گردید و از آن تاریخ تا اواخر دورۀ قاجار در کنار پل ورگان (فلاورجان کنونی) و قفرخ (فرخشهر کنونی) به عنوان یکی از سه بارانداز و کاروانسرای مجهز و پررونق راه ارتباطی اصفهان به بختیاری شناخته شد.
در سرشماری سراسری 1395ش جمعیت آن 9,463نفر بوده است. بیشتر مردم زایندهرود امروزه به زبان فارسی (گویش محلی) سخن میگویند و شیعۀ دوازدهامامیاند. شمار زیادی از آنها در شرکت ذوب آهن اصفهان مشغول به کارند و شماری نیز در بخش کشاورزی فعالیت دارند. برنج (موسوم به برنج لنجان) مهمترین محصول کشاورزی این شهر است.