فرانسوی، معماری

فَرانسوی، معماری (French architecture)

کلیسای جامع نتردام (معماری فرانسوی)

معماری صدر مسیحیت. تأثیر مجموعۀ غنی بناهای رومی فرانسه پیش از ظهور مسیحیت (از آمفی‌تئاترها تا معابد و آباره‌ها) در ساخت کلیساهای مسیحی اولیه مشهود است که حتی پیش از عقب‌نشینی رومی‌ها آغاز شده بود. در ساخت تعمیدگاه سن ژان در پواتیه و سرداب ژوئار، در نزدیکی مو، هر دو در قرن ۵م، از عناصر معماری رومی بسیار استفاده شده است.

معماری رومانسک (رومی‌وار). بناهای قدیمیِ متأثر از معماری رومی، جای خود را به نخستین آثار متمایز رومانسک داد، که در صومعۀ کلونی (آغاز ساخت در ۱۰۸۸م) به‌اوج خود رسید. این سبک تکامل یافت و ویژگی‌های محلی، ازجمله طاق گهواره‌ای و سایر انواع طاق، به آن افزوده شد؛ نمونه‌ای در سن فیلیبر، در تورنو (قرن ۱۱م) از آن جمله است.

معماری گوتیک. کلیسای صومعۀ سن دنی، در نزدیکی پاریس (۱۱۳۲ـ ۱۱۴۴م)، نقطۀ آغاز سبک گوتیک شمرده می‌شود، و قوس‌های نوک‌تیز، و استفاده از طاق‌ و تویزه از مشخصات آن است. کلیسای جامع نتردام در پاریس، که ساخت آن در ۱۱۶۰م آغاز شد، نمونه‌ای از سبک گوتیک آغازین است (۱۱۳۰ـ۱۱۹۰م). کلیساهای جامع شارتر (آغاز بنا در ۱۱۹۴م)، رَنس (آغاز بنا در ۱۲۱۱م)، و بورژ (آغاز بنا در ۱۲۰۹م) نمونه‌هایی از معماری گوتیک سرنیزه‌ای (۱۱۹۰ـ۱۲۴۰م) به‌شمار می‌روند. بهترین نمونه‌های معماری گوتیک متأخر فرانسوی، یا به تعبیر فرانسوی‌ها، گوتیک شعله‌سان ۱۳۵۰ـ۱۵۲۰م)، که مشبک‌کاری‌های نرم و روان ویژگی آن است، در (ح ۱۴۲۶م) و بورگونی مشاهده می‌شود.

معماری رنسانس. این سبک در اواخر قرن ۱۵م از ایتالیا به فرانسه وارد شد، و به‌تدریج جای سبک گوتیک را گرفت. فرانسیس اول چند معمار ایتالیایی را به فونتن‌بلو، آمبواز، بلوآ و جاهای دیگر دعوت کرد. دیری نگذشت که معماران فرانسوی طراحی به‌شیوۀ جدید ایتالیایی را فراگرفتند و در طی قرن ۱۶، نخستین بخش لوور نو در پاریس (۱۵۴۶)، شاتوی سن ژرمن، و چندین شاتوی تماشایی دیگر را در درۀ لوآر بنا کردند؛ معماری رنسانس بیشترین تأثیر خود را در همین منطقه گذاشت.

معماری باروک. پس از دورۀ طولانی جنگ‌های دینی، معماری دوباره اهمیت یافت. علاقۀ هانری چهارم به شهرسازی در کارهایی همچون پلاس دِ وژ، در پاریس (آغاز بنا در ۱۶۰۵م)، پون نوف و پلاس دوفین متجلی شد. سبک باروک در کار لو وو در شاتوی وُو لو ویکنت (۱۶۵۷ـ ۱۶۶۱م)، که طراحی باغ‌های آن کار لَونوتْر است، تجسم یافت؛ دو معمار اخیر کارهای گسترده‌ای را در ورسای به اجرا درآوردند. ژاک لومرسیه بخش‌های قدیمی کاخ ورسای، کاخ سلطنتی (۱۶۳۳م)، و کلیساهای سوربون (آغاز بنا در ۱۶۲۶م) و سن روک را طراحی کرد، و شهر و شاتوی ریشِلیو را برای کاردینال ریشِلیو بنا نهاد (۱۶۳۱م). فرانسوا مانسار هتل کارناوال لسکو را توسعه داد و کلیسای وال دو گراس را ساخت که هر دو در پاریس واقع‌اند؛ شاتوی زیبایی در مزون لافیت، در نزدیکی پاریس (۱۶۴۲ـ ۱۶۵۱م)؛ و بال اورلئان در بلوآا، نیز کار اوست. در ۱۶۷۸م و در عصر لوئی چهاردهم، آردوئن ـ مانسار کاخ ورسای را توسعه داد و کلیسای جامعی در آن طراحی کرد.

معماری نئوکلاسیک. در قرن ۱۸ گرایش مشخصی به‌سوی کلاسی‌سیسم مشاهده شد که کارهای بوله و لُودُو نقطۀ اوج آن است. تأثیر سبک کلاسیک در قرن ۱۹م ادامه یافت، و انقلاب کبیر فرانسه (۱۷۸۹م)، با کارهایی مانند مادلن، در پاریس (۱۸۰۴ـ ۱۸۴۹م)، اثر وینیون (۱۷۶۲ـ ۱۸۲۸م)، تا حدی آن را تداوم بخشید. در میانۀ قرن ۱۹م، سبک باشکوه هنرهای زیبا پدید آمد، که بیش از همه در عمارت اپرا، در پاریس (۱۸۶۱ـ ۱۸۷۴م)، کار شارل گارنیه (۱۸۲۵ـ ۱۸۹۸م) تجلی یافته است. هم رویکرد خردگرای لابروست، که مسئول ساخت کتابخانۀ سنت ژنو‌یو در پاریس (۱۸۴۳ـ۱۸۵۰م) بود، و هم سبک احیای گوتیک، با این سبک به تقابل پرداختند که شرح مفصل آن در نوشته‌های ویوله‌ـ‌‌لو‌ـ‌دوک آمده است.

آرنووُ (آرنووُ). این سبک در اواخر قرن ۱۹م پا گرفت، و نانسی و پاریس مراکز آن بودند. ورودی‌های ایستگاه مترو پاریس، کار هکتور گیمار، با قوس‌های فلزی به‌سبک گوتیک شعله‌سان، نمونه‌های مشهور این شیوه‌اند. گارنیه با فُرم‌های ناب طبع‌آزمایی کرد. کار بعدی اوگوست پره نیز در همین راستا بود.

جنبش مدرن. در دهۀ ۱۹۲۰م، لوکوربوزیه که در سوئیس به‌دنیا آمده بود، در مقام برجسته‌ترین نمایندۀ جنبش مدرن در فرانسه پا به عرصه گذاشت. شاهکارهای او متنوع‌اند و از ویلا ساووآ به‌سبک کوبیسم در پوئاسی (۱۹۲۹ـ ۱۹۳۱م)، تا اونیته دَبیتاسیون وسیع و شبکه‌مانند در مارسی (۱۹۴۷ـ ۱۹۵۲م)، را دربر‌می‌گیرند. دل‌مشغولی‌های مربوط به فناوری، در اغلب آثار معماری مدرن فرانسه از دهۀ ۱۹۵۰م مشهود است؛ این تمایل با کارهای ژان پرووه، ازجمله بوفۀ اِویان (۱۹۵۷م)، آغاز شد و در پروژه‌های بعدی، ازجمله مرکز پومپیدو در پاریس، اثر رنتسو پیانو و ریشار روژه (۱۹۷۱ـ۱۹۷۷م)، و انستیتو جهانِ عرب، در پاریس (۱۹۸۱ـ۱۹۸۷م)، اثر ژان نوول ادامه یافت. در دهۀ ۱۹۸۰، پاریس محل اجرای پروژه‌های عظیم شد که پرزیدنت میتران آن‌ها را آغاز کرد، ازجمله یک مجتمع فرهنگی در پارک دو لَوی‌یِت، کار برنار شومی(بخشی از آن در ۱۹۸۵م گشایش یافت)، تبدیل ایستگاه دورسه به موزۀ دورسه در ۱۹۸۶م، کار گی اولنتی، ساخت هرم شیشه‌ای کار آی ام پِی برای موزۀ لوور در ۱۹۸۹م، و گراند آرش در لا دِفانْس، اثر یوهان اوتو فون اسپرِکلسندر ۱۹۸۹م.

 

---