لوگوس

لوگوس (logos)
(واژۀ یونانی، به‌معنی سخن، خرد، کلمة‌الله) اصطلاحی در فلسفه و الهیات یونانی، عبری و مسیحی. فیلسوفان یونانی آن را به‌منزلۀ تجسم خرد در جهان هستی به‌کار می‌بردند. یهودیان، تحت تأثیر یونانیان، خردمندی را جنبه‌ای از فعالیت خدا می‌انگاشتند. فیلون کوشید که با یکسان انگاشتن لوگوس با مفهوم یهودی خردمندی، فلسفۀ افلاطونی و رواقی و عبری را با یکدیگر سازش دهد. چندتن از نویسندگان عهد جدید لوگوس را، با پیروی از استنباط فیلون، با مسیح، یعنی دومین شخص تثلیث، هم‌ذات دانستند. در فلسفۀ یونانی، به‌ویژه در هراکلیتوسِ اِفِسوسی و آناکساگوراس و رواقیان، لوگوس عبارت از خرد الهی است که در فرآیند کیهانی ساری و جاری است. نظام‌های فکری آنان آیین همه‌خدایی است که متضمن هیچ خدای متعالی نیست و تعلیم می‌دهند که این حقیقت را که در جهانِ دیده‌شدنی نیمی پنهان و نیمی آشکار است، می‌توان در خویشتن یافت. در ترجمۀ هفتادی (ترجمۀ یونانی «عهد عتیق») لوگوس دلالت دارد بر کلامِ گفته‌شده یا خردمندی خدا که در آفرینش، مشیّت الهی، و وحی ابراز می‌شود. فیلون و مکتب اسکندرانی ـ یهودی این دو معنیِ اصولاً جداگانه را به‌هم آمیختند. می‌توان گفت که لوگوس در نزد فیلون با مفهوم خدا در نزد افلاطون، که از موهبت فعالیت خلاق برخوردار است و علّیت عام در نظر رواقیان مطابقت دارد.

 

---