مجموعه محله درب یلان
مجموعه محله درب یلان
(با محوریت مسجد علی) از مجموعه‌های تاریخی و مذهبی ارزشمند دوره قاجار در بافت قدیم شهر کاشان است. این اثر در تاریخ ۱۱ بهمن ۱۳۷۸ش با شماره ۲۵۷۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. محله درب یلان از محله‌های اصیل و کهن کاشان به شمار می‌آید که ساختار شهری سنتی خود را پیرامون مراکز خدماتی و مذهبی محلی حفظ کرده است.
این مجموعه به عنوان یک کانون مدنی و مذهبی محلی شکل گرفته و عناصر اصلی آن در پیوند با گذرگاه‌های سنتی محله سامان یافته‌اند. شاخص‌ترین بخش این مجموعه، مسجد علی (معروف به مسجد درب یلان) است که طبق اسلوب معماری مساجد دوره قاجار در مناطق گرم و خشک طراحی شده است. این بنا فضاهایی متناسب با اقلیم کویری، شامل شبستان زمستان‌نشین با پوشش‌های طاقی و خشتی و پایه‌های باربر مستحکم دارد که پاسخگوی نیازهای عبادی و گردهمایی‌های فصلی اهالی بوده است. در جوار مسجد، فضاهای دیگری نظیر حسینیه، آب‌انبار محلی و فضاهای آموزشی و عام‌المنفعه وابسته به محله شکل گرفته‌اند که عملکرد این نقطه را به عنوان قلب تپنده محله در سده‌های گذشته تثبیت می‌کردند.
مجموعه درب یلان علاوه بر جایگاه معماری، از منظر میراث مردم‌شناختی و آیین‌های سنتی نیز در کاشان شناخته می‌شود؛ به‌ویژه در ارتباط با سنت‌های سوگواری کهن و حمل نمادهای مذهبی (نظیر طوق سیقن) که پیوند عمیقی میان هویت مسجد، تکیه و بافت اجتماعی محله پدید آورده است. پیوستگی این بنا با شبکه معابر سرپوشیده و گذرهای تاریخی متصل به بازار سنتی کاشان، ارزش ویژه‌ای در مطالعات مربوط به سلسله‌مراتب دسترسی و فضاهای همگانی دوره قاجار به این اثر بخشیده است.